ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଜଟିଳ ଜୀବନ ଚାଳନାରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିବା ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି, ତୁମର କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ। ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ଓ ଅପରିଚର୍ଯ୍ୟ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବିଛି।” ଏହି ଦୟାହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ସେ ଅନେକଥର ତାଙ୍କୁ ଗାଳି ଦେଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ଏକ ପେଟିରେ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ପେଟିଟି ଜଳସ୍ରୋତରେ ଭସି, ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧାର୍ମିକ ରାଜା ବଲି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପେଟିଟିକୁ ଜଳସ୍ରୋତ ନିକଟରେ ଡୁବୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ବଲି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧାର୍ମିକ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଗୃହାନ୍ତରେ ନେଇ ଯଥାଯଥ ଭୋଜନ ଓ ଭୋଗଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପାଳନ କଲେ। ଏହି କୃପାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ବଲିଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଵର ଦେବାକୁ କହିଲେ। ବଲି, ଦାନବମଧ୍ୟରେ ବୃଷ୍ଭ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବର ଚାହିଲେ—“ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମ୍ମାନଦାତା, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଧାର୍ମିକ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ପୁଅ ଦିଅ।” ଏହିପରି ବିନୟ କରିଲେ, ମୁନି କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ।” ତେଣୁ ବଲି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି ମୁନିଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ସୁଦେଷ୍ଣା ନିଜେ ଯାଇଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ଶୂଦ୍ରୀ ଦାସୀକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ଶୂଦ୍ରୀ ଦାସୀରୁ, ନିୟମିତ ମନଃସଂଯମୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ମୁନି ଦିର୍ଘତମାସ୍ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ—କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଚକ୍ଷୁଷ—ଜନ୍ମଦେଲେ। ବଲି ଏହି ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷିତ କଲେ। ସେମାନେ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ବଲି କହିଲେ, “ଏହିମାନେ ମୋର।” କିନ୍ତୁ ମୁନି କହିଲେ, “ନୁହେଁ।” ବଲି ପୁଣି ଆଗ୍ରହ କଲେ—“ଏହିମାନେ ମୋର।” ମୁନି କହିଲେ, “ଶୂଦ୍ରୀ ମହିଳାରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ତୁମର ବେଶରେ ମୋର।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବଲି ମୁନିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ତାଡ଼ନା କଲେ। ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। ଦିର୍ଘତମାସ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶୁଭେ, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦହି ଓ ଲୁଣ ମିଶ୍ରିତ ପଦାର୍ଥ ଓ ଏହି ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଜିନିଷକୁ ତଳୁଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୃଣା ବିନା ଚାଟିବା, ତେବେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ ପାଇବା।” ସୁଦେଷ୍ଣା ସବୁ କଥା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମଳ ଆସିଲେ ଘୃଣା କରି ଚାଟିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ମୁନି କହିଲେ, “ଯେହেতୁ ତୁମେ ଏହି ଜିନିଷ ଟାଳିଦେଲ, ତୁମର ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ମଳବିହୀନ ହେବେ।” ସୁଦେଷ୍ଣା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏପରି ପୁଅ ଦିଅ ନାହିଁ।” ମୁନି କହିଲେ, “ଏହା ତୁମ ଦୋଷ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ, ତଥାପି ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଉଛି। ସେ ମଳବିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଥିବ।” ଏହିପରି କହି, ମୁନି ତାଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଛୁଅଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେ ଆଜି ମୋ ହାତରୁ ଦହି ଖାଇଛ, ତେଣୁ ତୁମର ଗର୍ଭ ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛି। ତୁମର ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବସମ, ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଧାର୍ମିକ ହେବେ।” ତାପରେ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସମୟରେ ବଲିଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବଲିଙ୍କୁ ଦିର୍ଘତମାସ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ। କିଛି କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିର୍ଘତମାସ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ସେ ମାନବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ତାପରେ ସୁରଭି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦିର୍ଘତମାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଗୋମାତାଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହି ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି। ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଁ ତୁମ ଦେହରୁ ହଟାଉଛି।” ଏହିପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶ୍ୱାସରେ ଗ୍ରହଣ କରି ଦୂର କଲେ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦିର୍ଘତମାସଙ୍କ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇ, ସେ ଯୁବକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ହେଲେ। ଗୋମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୌତମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାପରେ କକ୍ଷୀବାନ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ପର୍ବତବାସୀମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଷ୍ଟତା ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, “ମୋ ପୁତ୍ର, ଏବେ ମୋର ପୁଅ ଅଛି, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି।” ଏହିପରି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କକ୍ଷୀବାନ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠା ଲାଭ କରି ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମାଇଲେ। ସେମାନେ ‘ଗୌତମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଚର୍ମ ଶ୍ୟାମ ଥିଲା। ଏହା ହେଉଛି ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିର୍ଘତମାସଙ୍କ କଥା। ଏହି ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମିଳନ ଓ ବଂଶାବଳୀ ଏପରି ରୂପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ବଲି ଏଠାରେ ଏହି ପଞ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେ ଯୋଗୀ ଓ ସିଦ୍ଧ, ସମୟ ଆସିଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚରଣ କରନ୍ତି। ଏଠି, ଅଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜା ଦଧିବାହନ ଜନ୍ମିଲେ। ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୋଷରୁ ରାଜା ଅନପାନ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନପାନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଦିବିରଥ ନାମକ ରାଜା; ଦିବିରଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଧର୍ମରଥ।