ବୃହସ୍ପତି, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ରେଖା କଲେ, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁ ଅଚମ୍ବିତ ଭାବେ କଥା କହିଲା। ଶିଶୁ କହିଲା, “ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଏକତ୍ରତା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅପରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି।” ଏହିପରି ଉପାଲୋଚନା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଭାଇର ପୁଅ ଏବଂ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ଏହି ସମୟରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି ଭାବେ କଥା କହିଲା, ଏହା ମୋହରୁ ହେଉଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।” ଏହି ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଋଷି ଦୀର୍ଘତମାସ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଶିଜା, ଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘତମାସ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟକୁ ଉପରକୁ ଧରି ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ; ସେଠାରେ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୋଧର୍ମ ଶିଖିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତୃବ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ବୃଷ ଅଚାନକ ଆସିଗଲା। ଦୀର୍ଘତମାସ ଦର୍ଭା ଘାସ ଆଣିବା ପାଇଁ ସୁରଭି ସହିତ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ; ବୃଷ ତାଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗ ଉଠାଇ ତୋଳୁଥିଲା, ଦୀର୍ଘତମାସ ତାହାକୁ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଷ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ବୃଷ କହିଲା, “ମୋତେ ଛାଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ବୃଷ କହିଲା, “ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାହାକୁ ଦେଖିନଥିଲି, ଯିଏ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି। ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ତୁମେ ଏକ ବର ଚାହିଁପାର।" ଦୀର୍ଘତମାସ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ, ମୁଁ କେଉଁଠିଯିବି?” ବୃଷ କହିଲା, “ମୁଁ ଅନ୍ୟର ସ୍ୱାମୀ, ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହିପରି କଥା ହେବା ସମୟରେ ବୃଷ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ କହିଲା, “ଆମ ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି ନାହିଁ; କ’ଣ ଭୋଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭୋଜ୍ୟ, କ’ଣ ପାନୀୟ କିମ୍ବା ଅପାନୀୟ, ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ କିମ୍ବା ନାହିଁ, କ’ଣ ସମ୍ମୁଖୀନ କିମ୍ବା ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ୍, ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପାପ ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ଗୋଧର୍ମ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘତମାସ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେ ଭକ୍ତି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିବା ପରେ, ଦୀର୍ଘତମାସ ଗୋଧର୍ମକୁ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଏହାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଏହିପରି ଦିନେ ଦୀର୍ଘତମାସ ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବାରେ, ଅଉତ୍ଥଥ୍ୟଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୁଳବଧୁ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯିଏ ଅଶାନ୍ତ ଏବଂ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଶରଦ୍ୱାନ୍ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭାବି ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଗୋଧର୍ମରେ ଭିତି ରଖି ତାଙ୍କର ବହୁରୁହିକୁ ସମାନ ଭାବିଲେ। ଏହି ଅପବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖି, ଶରଦ୍ୱାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣି, ମହାତ୍ମା ସେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ସେ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ କ’ଣ ଉଚିତ୍ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ୍ ବୁଝିନାହଁ; ତଥାପି ଗୋଧର୍ମକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ତୁମେ ତୁମର ବହୁରୁହିକୁ ଚାହୁଁଛ। ତୁମର ଚରିତ୍ର ଖରାପ—ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ତୁମର କର୍ମଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଯାଅ। ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ରଖିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବିଛି।” ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ନିଷ୍ଠୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏପରି ଏକ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କର ମନରେ ଉପଜିଲା; ପୁନଃପୁନ ତାଙ୍କୁ ଉପାଲୋଚନା କରି, ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟରେ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପକେଇ ଦେଲେ। ଘଟିଘଟି ଗଲା ସେ ଚେଷ୍ଟ ସାତିଦିନ ଧରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଭାସିଲା; ଏବେ ବଳି, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ, ସେଠାରେ ନିକଟସ୍ରୋତରେ ଡୁବୁଥିବା ଦୀର୍ଘତମାସକୁ ଦେଖିଲେ। ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଚିତ୍ତରେ, ସେଉଁଠି ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ ଏବଂ ରାଜପୁରୀ ଭିତରେ ରଖି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲାଡ଼ିପ୍ୟାରେ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କଲେ। ସେ ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବଳିଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ; ବଳି, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏକ ବର ଚାହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋତେ ମାନ୍ୟ ଦେବାରେ ଦାତା, ମୋ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମୋତେ ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅ ଦିଅ, ପ୍ରଜାର ନିମିତ୍ତରେ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଋଷି କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ।” ବଳି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଣୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ତେଣୁ ସେ ନିଜେ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କର ଦାସୀକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ଦାସୀରେ, ନିୟମିତ ଚିତ୍ତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦୀର୍ଘତମାସ, ଦୁଇଜଣ ପୁଅ କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଚକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଦୁହିଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ବଳି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏମାନେ ମୋର।” ଋଷି କହିଲେ, “ନୁହେଁ,” କିନ୍ତୁ ବଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଏମାନେ ମୋର।” ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ତୁମର ଛଦ୍ମ ସ୍ୱରୂପ। “ମୋତେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଭାବି, ତୁମର ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଉପେକ୍ଷା କରି ତାଙ୍କର ଶୂଦ୍ର ଦାସୀକୁ ପଠାଇଥିଲେ।” ତାପରେ ବଳି ସେ ଉତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ତାଡ଼ନା କଲେ।