ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ବାଲି ରାଜାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା—ଚାରିଟି ନିଶ୍ଚିତ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପିତ କରିବାକୁ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବାଲି ଶାନ୍ତି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ—ଭଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ସୁହିଳା—ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଉନ୍ନତିରେ ଭରିଯାଇଲା। ପୁଣି ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅଂଶ ନେଲେ। ଏବେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ବାଲିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଚେତନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଋଷିବଂଶୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ସୁଦେନ୍ନାରେ ଦୀର୍ଘତମାସ ନାମକ ମହାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୀର୍ଘତମାସ ନାମକ ଋଷି ଦ୍ୱାରା ବାଲିଙ୍କ ପାଖରେ କେମିତି ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଚେତନାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ? ଆମେ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତେବେ ସୂତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଏକ ସମୟରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଶିଜ। ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମମତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଆତ୍ମା ଥିଲେ। ଅଶିଜଙ୍କ ଅତି କନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଥିଲେ ବୃହସ୍ପତି—ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂରୋହିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଜ୍ଞାନର ଅପାର ଧାରା। ସେ ମମତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଲେ। ମମତା ଅସ୍ୱୀକାର କରି କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରାଚୀନ ଭାଇଙ୍କ ପିଲାରେ ଅଷ୍ଟମାସର ଗର୍ଭବତୀ। ଏହି ମହା ଗର୍ଭ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଅଶିଜ, ଯେଉଁଠି ଷଡଙ୍ଗ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବିନାଶୀ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ସଂଯୋଗ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର, ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସିବ।' ମମତାଙ୍କ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲା—'ଏଠି ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଏଠି ସଂଯୋଗ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବିନାଶୀ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠି ଆସିଛି।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଶାପ ଦେଲେ—'ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜନ୍ମ ଆଶା କରୁଥିବା ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ଏପରି କହିଲା, ଏହା ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା। ଏହିପରି କଥାର ଫଳରେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।' ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ଦୀର୍ଘତମାସ ନାମକ ଋଷି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଶିଜ, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଉପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ଏକ ଦିନ ବୃଷ ଠାରୁ ବୃଷଧର୍ମ ଶିଖିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତୃବ୍ୟ ଏକ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରିଦେଲେ। ଏଠି ରହୁଥିବା ସମୟରେ ଏକ ବୃଷ ଆସିଲା। ଦର୍ଭ ଗ୍ରାସ ଆଣିବାକୁ ସେ ସୁରଭି ସହିତ ଯାଉଥିଲେ, ଏବେ ଦୀର୍ଘତମାସ ବୃଷକୁ ଧରିଲେ। ବୃଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ବୃଷ କହିଲା—'ମୋତେ ଛାଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।' 'ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାହାକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଯିଏ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ବହନ କରିଛନ୍ତି। ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏକ ଵର ଚାହିଁ।' ଦୀର୍ଘତମାସ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି, ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁ।' ତେବେ ବୃଷ କହିଲା—'ଆମ ପାଇଁ ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି କିଛି ନାହିଁ। କ’ଣ ଖାଇବା ଅଥବା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କ’ଣ ପିଇବା ଅଥବା ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହି ସବୁ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। କ’ଣ କରିବା ଅଥବା ନ କରିବା, କ’ଣ ନିକଟ କରିବା ଅଥବା ଦୂରେ ରଖିବା, ଏହି ସବୁ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ। ଏହା ଗାୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ।' ଗାୟଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ବେଳେ ଦୀର୍ଘତମାସ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ଓ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପରମ୍ପରାଗତ ଭକ୍ତି ଓ ଆଦର ସହିତ ଗାୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କଲେ। ଏହା ପରେ ଗାୟଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ମନ, ଶରୀର ଓ ଚିତ୍ତରେ ଗ୍ରହଣ କରି ମନୋନିବେଶୀ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୈବ ବଶାତ୍, ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା ଓ ସେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଋଷି, ଔତ୍ତଥ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟାବଧୁ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ହେଲେ। ସେ ସମୟରେ ଶରଦ୍ୱାନ୍, ଏହାକୁ ଅହଙ୍କାର ଭାବି, ଅସହ୍ୟ ମନେ କଲେ। ଗାୟଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେ ନିଜ ବଧୁକୁ ସମାନ ଭାବିଲେ। ଏହି ଅପରିଚିତ ଆଚରଣ ଦେଖି, ଶରଦ୍ୱାନ୍ ଭାବିଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ, ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଅନୁକମ୍ପା କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ଉଚିତ୍ ଅନୁଚିତ୍ ବିବେକ କରିପାରୁନାହ, ତଥାପି ଗାୟଙ୍କ ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ବଧୁ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ହେଉଛ।' 'ତୁମ ଚରିତ୍ର ଖରାପ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ତୁମର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲ। ଯେହেতୁ ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ରଖ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରିଛି।' ପରେ ସୂତା କହିଲେ—ଏହି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏପରି ଚିନ୍ତା ହେଲା। ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ ଆବାର ଆବାର ନିନ୍ଦା କରି, ତାଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଧରି, ଏକ ପେଟିରେ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ସେଇ ପେଟି ଗଙ୍ଗା ଧାରାରେ ଭସି, ସପ୍ତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଦ୍ୟା ଥିବା, ବିରୋଚନପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବାଲି ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ପେଟିକୁ ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ବାଲି ରାଜା ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରଖି, ଭୋଜନ ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପାଳନ କଲେ। ଏହି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘତମାସ ବାଲିଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାର ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ। ବାଲି, ଦାନବମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ପୁଅ ପାଇଁ ବର ଚାହିଲେ। 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମୋତେ ଧର୍ମ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଦିଅ।' ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ତଥାସ୍ତୁ।' ବାଲି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସୁଦେଷ୍ଣାକୁ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ।