ନବଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନବରାଷ୍ଟ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, କୃମିଙ୍କ ନଗର ଥିଲା କୃମିଲା, ଏହିପରି ସୁବ୍ରତଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା ବୃଷ୍ଟା। ଏବେ ଶିବିଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଶିବିଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେମାନେ ହେଲେ ବୃଷଦର୍ଭ, ସୁବୀର, କେକୟ, ଓ ମଦ୍ରକ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ—କେକୟ, ମଦ୍ରକ, ବୃଷଦର୍ଭ ଓ ସୂଚିଦର୍ଭ—ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏବେ ତିତିକ୍ଷୁଙ୍କ ଜନମର ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ତିତିକ୍ଷୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଉଶଦ୍ରଥ, ଯିଏ ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ହେମଙ୍କ ପୁଅ ସୁତପା, ସୁତପାଙ୍କ ପୁଅ ସୁତୟଶା, ଯିଏ ମହାବଳଶାଳୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, କାରଣ ଏହି ବଂଶ ଶୁନ୍ୟ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ସନ୍ତାନ ଅଭିଲାଷା ରଖିଥିଲେ। ସେଇ ବଳି, ଯିଏ ମହାଯୋଗୀ ଥିଲେ ଓ ବନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୟାଳୁ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଟି ଵର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ସୁହ୍ଲ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ ଓ ବାଳେୟ ନାମକ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶର ଭାଗ। ବାଳେୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବଂଶଜ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ବ୍ରହ୍ମା, ବଳିଙ୍କୁ ଦୟାବଶତଃ ଅନେକ ଵର ଦେଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି, ବଳିଙ୍କୁ ମହାଯୋଗଶକ୍ତି, ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟତା, ଧର୍ମରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମିଳିଥିଲା। ତିନି ଲୋକ ଦର୍ଶନ କରିବା ଶକ୍ତି, ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବଳ ଓ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା। ତୁମେ ଚାରିଟି ନିଶ୍ଚିତ ବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାପନ କରିବ—ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ କହିଥିଲେ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ବଳି ଶାନ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ସୁହ୍ଲ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ ଆଦି ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ବଂଶର ବିବରଣୀ ଏବେ ଶୁଣ: ସମସ୍ତ ପୁଅ ମାଟିରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶଜ, ସୁଦେନ୍ନାରେ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯିଏ ମହାବଳଶାଳୀ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ବଳିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ କିପରି ମାଟିରୁ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ସୂତ କହିଲେ: ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଶିଜା, ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମମତା, ଯିଏ ମହାନ ଆତ୍ମା। ଅଶିଜାଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜାରୀ ଥିଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବୃହସ୍ପତି, ଯିଏ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ। ସେ ମମତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ମମତା, ଅସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମର ଭାଇଙ୍କ ପୁଅ ସହ ଗର୍ଭବତୀ, ଏଠାରେ ଆଠ ମାସ ହେଇଯାଇଛି।" "ଏହି ଗର୍ଭ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ବୃହସ୍ପତି। ଅଶିଜା ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଅଂଶ। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବିଫଳ, କିନ୍ତୁ ମୋ ସହ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ହେଉ, ସମୟ ଆସିଲେ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି, ତାଙ୍କ ଅତି ତେଜସ୍ବିତା ସହିତ, ଅଭିଲାଷାବଶତଃ ନିଜେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବୃହସ୍ପତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲା। "ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱିଜ ଥିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣର ଏକତ୍ର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବିଫଳ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାରେ ଆସିଛି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। "ତୁମେ ଏପରି ସମୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ଅଭିଲାଷା କରନ୍ତି, ମୋତେ ଏପରି ଭାବେ କଥା କହିଛ, ମୂଢ଼ତାବଶତଃ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ।" ଏହି ଶାପ ଫଳରେ, ସେ ଋଷି ଦୀର୍ଘତମାସ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅଶିଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବଳଶାଳୀ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ, ନିଜ ବୀର୍ୟ ଉପରକୁ ଧରି, ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ବୃଷ ଠାରୁ ଗୋଧର୍ମ ଶିଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତୃସ୍ୱର, ଭାଇ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଗୃହ ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ବୃଷ ସଂଯୋଗ କ୍ରମେ ଆସିଲା। ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ଘାସ ଆଣିବାକୁ, ସେ ସୁରଭି ସହିତ ଯାଉଥିଲେ; ଦୀର୍ଘତମାସ ଏହି ବୃଷକୁ ଧରିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଶିଂ ବୁଲାଉଥିଲା। ସେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବୃଷ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ବୃଷ କହିଲା, "ମୋତେ ଛାଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦିନଠାରୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯିଏ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ବୋହିଛ, ଏପରି ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି।" "ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ଏକ ଵର ଚାହ।" ଦୀର୍ଘତମାସ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣ; ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି, ଚାରିପାଏ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ।" ତେବେ ବୃଷ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଦୀର୍ଘତମାସଙ୍କୁ କହିଲା, "ଆମ ପାଇଁ, ହେ ପିତା, କୌଣସି ପାପ ବା ଚୋରି ନାହିଁ; କ'ଣ ଭୋଜନଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ କିମ୍ବା ଅପାନୀୟ, କିଛି ଜାଣୁନାହିଁ।" "କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ କିମ୍ବା ନୁହେଁ, କ'ଣ ସମ୍ପୃକ୍ତ କିମ୍ବା ବିସ୍ମୃତ କରିବା ଉଚିତ, ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଁମାନେ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ଗୋଧର୍ମ।" ଗାଁର ନାମ ମାତ୍ର ଶୁଣି ଦୀର୍ଘତମାସ ବିକଳ ହେଲେ ଓ ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପାରମ୍ପରିକ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗାଁମାନଙ୍କ ଦୟା ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗି, ଦୀର୍ଘତମାସ ଗୋଧର୍ମକୁ ମନେ ଧାରଣ କରି, ଏହି ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଓ ସମର୍ପିତ ହେଲେ।