ବଳି ରାଜା, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାମନଙ୍କ ଚିହ୍ନିପାରି ନିଜେ ଦାନ ଦେବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଏହିପରି ବେଳେ, ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତିନିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମଧ୍ୟଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଏକାକି ଚାଲିଯିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ରବିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଦେଶକୁ ଆଲୋକିତ କଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଜୁ ଧାରଣ କରି, ଜନାର୍ଦନ ଦେବ, ଦାନବମାନଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ତିନି ଲୋକ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦାନବମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ସମେତ, ପାତାଳରେ ନେଇଗଲେ। ନାମୁଚି, ଶମ୍ଭର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରହାର କରି ଦଳିଦେଲେ। କ୍ରୂର ଦାନବମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ମାଧବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମହାଭୂତ, ବିଶେଷ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଓ ସମଗ୍ର କାଳକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜର ରୂପରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ବିଶ୍ୱରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ମହାଆତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ରୂପକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ମୋହିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ବଳି, ତାଙ୍କର ପରିବାର, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ବିରୋଚନ କୁଳ ସମେତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧାଯାଇ ପାତାଳରେ ରହିଗଲେ। ଏହାପରେ, ଜନାର୍ଦନ ଦେବ, ମହାପୁରୁଷ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ତିନି ଦିବ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅବତାର ସ୍ମରଣୀୟ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସାତଟି ମାନବ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଦଶମ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ଚତୁର୍ଥ ଅବତାର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୂର୍ବରୁ ହେଲେ। ପଂଦରତମ ତ୍ରେତାରେ ସେ ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମନ୍ଧାତା ତଥ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସାମ୍ରାଟ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ। ଉନେଶତମ ତ୍ରେତାରେ, ସେ ଏକାକି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନାଶକ ହେଲେ—ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଛଠଠ ଅବତାର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୂର୍ବରୁ ହେଲେ। ଚବିଶତମ ଯୁଗରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି, ରାବଣ ନିବାରଣ ପାଇଁ ସପ୍ତମ ଅବତାର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ଦ୍ୱାପରରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ଏକୋଣେଶତମ ଦ୍ୱାପରରେ ପରାଶରଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତା’ପରେ ବେଦବ୍ୟାସ, ଜାଟୁକର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ବରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହିପରି, ନବମ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବ୍ରହ୍ମଗର୍ଗ ପୂର୍ବରୁ। ସେ ଅଗମ୍ୟ ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଜଣେ ଶିଶୁ ଖେଳିବା ପରି ଲୀଳା କରନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମାପିହେବା ଯାଞ୍ଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ। ଏକୋଣେଶତମ ଦ୍ୱାପରର ଶେଷ ଅଂଶରେ, ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଅଂଶରେ ଅବତାର ନେଲେ। ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିଲେ, ସନ୍ଦୀପନି ପୂର୍ବରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଲୀଳା କଲେ। ସେଠାରେ କଂସ, ଶାଲ୍ବ, ଦ୍ୱିବିଦ ଦାନବ, ଅରିଷ୍ଟ, ବୃଷଭ, ପୂତନା, କେଶୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। କୁବଳୟପୀଡ଼ ନାଗ, ମଲ୍ଲଘରର ମାଲିକ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ବାଣାସୁରଙ୍କ ହଜାର ଭୁଜା କାଟିଦେଲେ; ଚମତ୍କାର ନଟ ଥିବା ବାଣା, ଯୁଦ୍ଧରେ ନାରକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯବନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ରାଜାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅଧର୍ମୀ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାତାଳରେ ରହୁଥିଲେ, ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏହିପରି ମହାଆତ୍ମାଙ୍କର ଅବତାରମାନେ ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହୁଏ। ଏହି କଳିଯୁଗ ଶେଷ ଅଂଶରେ, ଯୁଗ କ୍ଷୀଣ ଓ ସନ୍ଧି ମିଶିଗଲାବେଳେ, ଏହିଅପରି ଘଟିବ। କଳ୍କି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁୟଶା, ପରାଶର ବଂଶର ଏହି ଦଶମ ଅବତାର, ବଡ଼ ପ୍ରତାପୀ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ସେ ଶତ-ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଭରା ସେନା ନେଇ, ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ଅଧର୍ମୀ ଓ ଧର୍ମବିରୋଧୀମାନେ, ଡ୍ରାଭିଡ଼, ସିଂହଳ, ଗାନ୍ଧାର, ପରଦ, ପହ୍ଲବ, ଯବନ, ଶକ, ତୁଷାର, ବର୍ବର, ପୁଲିନ୍ଦ, ଦରଦ, ଖସ, ଲମ୍ପକ, ଅନ୍ଧକ, ରୁଦ୍ର, କିରାତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ାଇ କରିବେ। ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଛମାନଙ୍କ ନାଶକ ହେବେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ପ୍ରମିତି ନାମକ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରି, କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ଏହି ଦଶଟି ଅବତାର ଦେବତାଙ୍କର ସ୍ମରଣୀୟ ଅବତାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମୟ, କାରଣ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ସେ ତିନି ଲୋକର ଅନେକ ଗର୍ଭରେ ନିଜର ଅଂଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି। ପଚିଶତମ ଚକ୍ର ଆସିଲେ, ପଚିଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ନାଶ କରିବେ। କେବଳ ବୀଜମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ; ଅଧର୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାୟୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନିର୍ମମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବେ। ଏହାପରେ, କଳ୍କି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ତାଙ୍କ କାରଣରେ ବଧ ହେଉଥିବାମାନେ ପୁନଃ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ। ହଠାତ୍, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ; ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଉତ୍ତେଜିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରି ଏହି ଲୀଳା ସମାପ୍ତ ହେବ।