ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି, ଷଡ଼ଜନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ପୁଣି ଆଧାରହୀନ ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ସେମାନେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରେ, ସେହି ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ, ଶାପ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ କୃପାରେ, ସେହି ସମୟରୁ ଏଭଳି ହୋଇ ରହିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବଳିଦାନ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲା, ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଓ ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନିପୁନି ଅବତାର ନେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ ନକରିଥିବା ଦାନବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବଙ୍କ ହସ୍ତରେ ବିନାଶ ପାଇବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲେ। ଧର୍ମରୁ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଭାଇବସ୍ବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବଳିଦାନକୁ ପୁନଃ ଚାଲୁ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ରିତ୍ବିଜ୍ ହେଲେ; ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗରେ ଦାନବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଓସାଧାରଣ ଏହି ଅବତାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା: ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଧ ସମୟରେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବତାର ନରସିଂହ ରୁଦ୍ରର ଭାବେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ବଳି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ସମୟରେ, ତ୍ରେତାର ସପ୍ତମ ଯୁଗରେ, ଦାନବମାନେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିଲେ, ତେଣୁ ତୃତୀୟ ଭାବେ ବାମନ ଅବତାର ନେଲେ। ବିଶେଷ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବାମନ ଅଦିତ୍ୟବଂଶର ଗୌରବ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ବଳିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ରାଜା, ସମସ୍ତ କିଛି ତୁମେ ଧାରଣ କର, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଚାହେଁ।" ବଳି, ବାମନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ସହଜରେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏହାପରେ, ବାମନ ତିନି ପଦରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କଲେ; ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦାନବ ଓ ତିନି ଲୋକର ଧନ ନେଇ, ଦାନବମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ପଉତି, ଓ ପରିବାରକୁ ପାତାଳକୁ ନେଇ ଗଲେ। ନାମୁଚି, ଶମ୍ବର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ବିକିରଣ ହେଲେ। ମାଧବ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ବିଶେଷ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମଗ୍ର କାଳର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନିଜ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏହି ବିଶ୍ୱରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ଯାହା ତାଙ୍କ ମହାଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିତ ନୁହେଁ। ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ରୂପକୁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ମୂଢ଼ ହେଇଗଲେ। ବଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ମିତ୍ର ଓ ବଂଶଜନ ସହିତ ପାତାଳରେ ରହିଲେ। ଏହାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାର ଶାସନ ଦେଇ, ମହାପୁରୁଷ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହି ତିନି ଦିବ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଅବତାର ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ; ଏବେ ଶୁଣ, ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ତାଙ୍କ ସାତଟି ମାନବ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ। ଦଶମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଧର୍ମ ହରାଇଯିବା ସମୟରେ, ଚତୁର୍ଥ ଅବତାର ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାବେ ଏଲେ। ପନ୍ଦରତମ ତ୍ରେତାରେ, ପଞ୍ଚମ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମନ୍ଧାତା ତଥ୍ୟଙ୍କ ସହ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ। ଉଣଇଶତମ ତ୍ରେତାରେ, ସେ ଏକାକି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ; ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଷଷ୍ଠ ଅବତାର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଚବିଶତମ ଯୁଗରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି, ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସପ୍ତମ ଅବତାର ନେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ଦ୍ୱାପରରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଏକୁଶତମ ଦ୍ୱାପରରେ ପରାଶରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବେଦବ୍ୟାସ ଜଟୁକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ନବମ ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁ, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବ୍ରହ୍ମଗର୍ଗଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାବେ। ଅଗମ୍ୟ ଓ ସ୍ୱୟଂ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣଶୀଳ, ସେ ନିଜ ଇଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ୍ ଏହି ଜଗତରେ ଶିଶୁ ଖେଳନା ଭଳି ଖେଳନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମାପିପାରିବା ନୁହେଁ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱରୂପ ଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ଏକୁଶତମ ଦ୍ୱାପରର ଶେଷ ସମୟରେ, ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ହେବା ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଦାନବ ବିନାଶ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଯୋଗୀସ୍ୱର ଭାବେ ଅବତାର ନେଲେ। ସେ ମାନବ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଚରଣ କଲେ, ସାନ୍ଦୀପନିଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାବେ। ସେଠାରେ କଂସ, ଶାଲ୍ୱ, ଦ୍ୱିବିଦ ବଡ଼ ଦାନବ, ଅରିଷ୍ଟ, ବୃଷଭ, ପୁତନା, କେଶୀ ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। କୁବଳୟପୀଡ଼ା ନାଗ, ମଲ୍ଲଘର ଅଧିପତି, ଏବଂ ମାନବ ଦେହରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ବି ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ ବିନାଶ କଲେ। ବାଣାଙ୍କ ହଜାର ହସ୍ତ କାଟିଦେଲେ, ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ନରକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯବନଙ୍କୁ ବି ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ। ସେ ରାଜାମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ମଣି ନେଇଲେ; ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଶାସକମାନେ ପାତାଳରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଅବତାର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ହୁଏ; ଏହି ଯୁଗର ଶେଷ ଅଂଶରେ, ସନ୍ଧିକାଳ ମିଶିଗଲେ, ଏହା ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ପରାଶର ବଂଶର, ବିଶ୍ନୁୟଶା ନାମକଳଙ୍କି, ଦଶମ ଅବତାର ଭାବେ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହେବେ, ଅପାର ପ୍ରଭାବ ନେଇ। ସେ ସମସ୍ତ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଏକତ୍ର କରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଅତିଧର୍ମିକ ନୁହନ୍ତି, ଧର୍ମର ଶତ୍ରୁ, ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ ଭାରତ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳ ଠାରୁ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇବେ।