ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ମହାନ ପୁତ୍ର ତ୍ରିଶିରା, ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯିଏଙ୍କୁ ଯମ ଭି କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଭୃଗୁମଣ୍ଡଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ ଏବଂ କାବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଭୁବନ, ଭାବନ, କ୍ରତୁ, ଶ୍ରବା, ମୂର୍ଧା, ବ୍ୟଶୟ, ବ୍ୟଶୃଷା, ପ୍ରସବ, ଏବଂ ଅଜା—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଭୃଗୁମଣ୍ଡଳ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ସ୍ମୃତ। ପୌଲୋମୀ ଏକ ଅତି ଶିକ୍ଷିତ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଚ୍ୟବନଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ, ଅଧ୍ୱାନା ନାମକ ଅକ୍ଷୟ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଆତ୍ମବାନ୍ ଏବଂ ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଦଧୀଚି ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ସାରସ୍ୱତ ହେଲେ। ନାହୁଷ ବଂଶର ମହିଳା ରୁଚି, ଆତ୍ମବାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଋଷି ଔର୍ବ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଉରୁ ଫାଟି ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ। ଋଚୀକ ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ। ଭୃଗୁବଂଶର ରୁଚିଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁବଂଶର ଅଗ୍ନିରୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ରେଣୁକାଙ୍କୁ ରାମ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣର ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ। ଔର୍ବଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନି ବଂଶର ଅନେକ ଭାର୍ଗବ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଶାଖା ଭାବରେ ଅବିରାମ ଚିହ୍ନିତ—ବତ୍ସ, ବିଶ୍ୱ, ଅଶ୍ୱିଷେଣ, ପାଣ୍ଡ, ପଥ୍ୟ, ଶୌନକ ଏବଂ ଏହି ସାତ ଭାର୍ଗବ ଶାଖା। ଏବେ ଆଗ୍ନିର ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ଏଠାରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଆଙ୍ଗିରସ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମରୀଚିଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁରୂପା, କାର୍ଦ୍ଦମୀ, ସ୍ୱରାଟ ଏବଂ ମନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ପଥ୍ୟା—ଏହି ତିନିଜଣୀ ଆଥର୍ବଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ଏହି ତିନିଜଣୀ ଆଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରୁ ଆଥର୍ବଣଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଏବଂ ତପସ୍ୱୀ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ। ସୁରୂପାଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତି, ସ୍ୱରାଟଙ୍କୁ ଗୌତମ, ଏବଂ ବାମଦେବ, ଉତଥ୍ୟ, ଉଶିଜ ଜନ୍ମିଲେ। ପଥ୍ୟାଙ୍କୁ ଧିଷ୍ଣୁ, ମାନସଙ୍କୁ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ଏବଂ ଉତଥ୍ୟଙ୍କୁ ଶରଦ୍ୱାନ ଜନ୍ମିଲେ। ଅଶିଜ, ଦୀର୍ଘତମା, ବୃହଦୁତ୍ଥ, ବାମଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଧିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୁଧନ୍ୱନ ଏବଂ ଋଷଭ, ସୁଧନ୍ୱନଙ୍କ ପୁତ୍ର। ରଥକାରମାନେ ଦେବ ଋଷି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାନ ଖ୍ୟାତିର ଅଧିକାରୀ। ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ଆଙ୍ଗିରସ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଙ୍ଗିରସ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦେବ ଆଙ୍ଗିରସ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ସୁରୂପାଙ୍କୁ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ: ଔଦାର୍ୟ, ଆୟୁ, ଧନୁର୍, ଦକ୍ଷ, ଦର୍ଭ, ପ୍ରାଣ, ହବିଷ୍ମାନ, ହବିଷ୍ଣୁ, କ୍ରତୁ, ସତ୍ୟ। ଆୟସ୍ୟଙ୍କୁ ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ଉଶିଜ; ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶାଙ୍କୃତିକ, ଗାର୍ଗ୍ୟ-କାଣ୍ବ, ଅଥୀତର। ମୁଦ୍ଗଳ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ହରିତ, ବାୟବ, ଭାକ୍ଷ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଆର୍ଷଭ, କିମ୍ଭୟ। ଏହି ଦଶ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଶାଖା ଆଙ୍ଗିରସ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଅନେକ ଆଙ୍ଗିରସ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବେ ମୁଁ ମରୀଚିଙ୍କ ବଂଶ ବିବରଣୀ କହିବି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି। ମରୀଚି ସନ୍ତାନ ଆଶା କରି ଜଳରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏଠାରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଗୁଣବାନ, ସନ୍ତତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସମସ୍ତ ଜଳ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପ୍ରଭୁ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ବାସ କଲେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରି ଏକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଅରିଷ୍ଟନେମି ନାମକ ଏକ ଅପୂର୍ବ ପୁତ୍ର, ମରୀଚିଙ୍କୁ ଭାସ୍କର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ସେ ସପ୍ତ ହଜାର ବର୍ଷ ଜଳରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ହେଲେ। କଶ୍ୟପ, ସବିତୃ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଂଶ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଡକ୍ଷ କହିଲେ ଯେ ପୁତ୍ରୀ ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି, ତେଣୁ ସନ୍ତାନମାନେ କ୍ରୋଧରେ ‘କଶ୍ୟ’ ନାମକ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ। ଏହି ‘ହଶ୍ଚେକସ’ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଦ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ, ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ‘କଶ୍ୟ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏହିପରି କଶ୍ୟପ ନାମ ହେଲା। କଠୋର କଥାରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ କଶ୍ୟପ ଶାପିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରୀମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତୃ ହେଲେ। ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧର୍ମିକ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପରମ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହାକୁ ପାଠ କଲେ ଏବଂ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏବେ ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ପରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ସମୟରେ, ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ସ୍ୱୟଂଭୂ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।" ଡକ୍ଷ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଡକ୍ଷ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ଏବଂ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ତାପରେ ଡକ୍ଷ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଗର୍ଭରୁ, ଡିମ୍ବରୁ, ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତକ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ନିପୁଣ ହେଲେ। ସେ ନିଜକୁ ବିଭାଜିତ କରି ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବତାମାନେ, ନିଜ ସମାନ ରୂପ, ଧନ, ତେଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଅନେକ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୱୀ, ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥା ଜଗତରେ ଶାଶ୍ୱତ ରୂପେ ଅମର ଅଟୁଟ ରହିଛି।