ଶୁକ୍ର, ଯିଏ ଉଶନାସ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କୁ କବି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ। ପିତୃମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୋମପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ କନ୍ୟା ଅଙ୍ଗି ନାମକ ମହିଳା ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ର ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଅଙ୍ଗିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ମିଳିଲେ—ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ଭରୁତ୍ରି, ଶଣ୍ଡା ଓ ମାର୍କା। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଭରୁତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ—ରଞ୍ଜନ, ପୃଥୁ, ଅଶ୍ମି ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୃହଦ୍ଗିରା। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦେବପୂଜକ ଥିଲେ। ଅଧର୍ମମୟ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ପାଇଁ ସେମାନେ ମନୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ଧର୍ମକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଉଛି ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏମାନେ ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବି।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ମନକୁ ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ। ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ସେଠି ଆସିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; ଏବଂ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୟନ କଲେ। ସେଠି, ସାଲ ଓଲିମାନେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଗଲା ଏବଂ ସେଠାରୁ ଖଜୁରୀ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ, ଭରୁତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ବଧ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବୟାନୀ ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରିଙ୍କ ମହାନ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରିଶିରାସ୍, ଅନେକ ରୂପର ଧାରଣକାରୀ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାନ୍, ଯାହାକୁ ଯମ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ। ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ପବିତ୍ର ଭୃଗୁ ମୁନିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାରା ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ ଏବଂ କାବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୁଅ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁଅ ହେଲେ—ଭୁବନ, ଭାବନ, କ୍ରତୁ, ଶ୍ରବା, ମୂର୍ଧା, ବ୍ୟଶୟ, ବ୍ୟଶୃଷ, ପ୍ରସବ, ଏବଂ ଅଜ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞଦେବତା ଭାବେ ପରିଚିତ। ପୌଳୋମୀ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏକ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଚ୍ୟବନ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଅଧ୍ୱାନା ନାମକ ଅଜର ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁକନ୍ୟା ସହିତ ଆତ୍ମବାନ୍ ଓ ଦଧୀଚ, ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ। ଦଧୀଚ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସାରସ୍ୱତ ପୁଅ ହେଲେ। ନାହୁଷ ବଂଶଜ ରୁଚି ଆତ୍ମବାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଉର୍ବ ନାମକ ମହତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ମୁନି ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଉରୁ ଭାଗ ଫାଟି ବାହାରିଲେ। ଔର୍ବ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ୱୀ। ଋଚୀକ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ। ଭୃଗୁ ବଂଶରେ ରୁଚିରୁ ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ବଂଶଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁ ବଂଶରୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରେଣୁକା ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣ ମିଶିତ ଏବଂ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ। ଔର୍ବଙ୍କୁ ଶତପୁତ୍ର ହେଲେ, ଜମଦଗ୍ନି ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟେ ହଜାର ଭାର୍ଗବ ପୁଅ ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଭାର୍ଗବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ବତ୍ସ, ବିଶ୍ୱ, ଅଶ୍ୱିଷେଣ, ପାଣ୍ଡ, ପଥ୍ୟ, ଶୌନକ—ଏହି ସାତ ଜଣ ଭାର୍ଗବ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏବେ ଆଗ୍ନିର ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶର କଥା ଶୁଣ। ଏହି ବଂଶରୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ଆଙ୍ଗିରସ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମାରୀଚିଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁରୂପା, କାର୍ଦ୍ଦମୀ, ସ୍ୱରାଟ୍ ଓ ମନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ପଥ୍ୟା—ଏହି ତିନିଜଣ ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଏମାନେ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନର କଥା ଏବେ କୁହିବି। ଏମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ସୁରୂପାଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତି ଏବଂ ସ୍ୱରାଟ୍ଙ୍କୁ ଗୌତମ ଜନ୍ମିଲେ; ବାମଦେବ, ଉତଥ୍ୟ, ଉଶିଜ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପଥ୍ୟାଙ୍କୁ ଧିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ମାନସାଙ୍କୁ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ବିଚିତ୍ତ, ଆୟସ୍ୟ, ଶରଦ୍ବାନ୍ (ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ)। ଅଶିଜ, ଦୀର୍ଘତମା, ବୃହଦୁଥ୍ଥ (ବାମଦେବଙ୍କ ପୁଅ), ଧିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଧନ୍ବନ୍ ଏବଂ ଋଷଭ, ସୁଧନ୍ବନ୍ଙ୍କ ପୁଅ; ରଥକାରମାନେ ଦେବମୁନି ଭାବରେ ପରିଚିତ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ। ଏବେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ଆଙ୍ଗିରସ, ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟ ଆଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ବଂଶ ଶୁଣ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦେବମାନ୍ୟ ଆଙ୍ଗିରସ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସୁରୂପାଙ୍କୁ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଦଶପୁଅ ହେଲେ—ଔଦାର୍ଯ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧନୁର୍, ଦକ୍ଷ, ଦର୍ଭ, ପ୍ରାଣ, ହବିଷ୍ମାନ୍, ହବିଷ୍ଣୁ, କ୍ରତୁ, ସତ୍ୟ। ଆୟସ୍ୟଙ୍କୁ ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ଉଶିଜ ଜନ୍ମିଲେ; ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶାଙ୍କୃତିକ, ଗାର୍ଗ୍ୟ-କାଣ୍ବ, ଅଥୀତର; ମୁଦ୍ଗଲ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ହରିତ, ବାୟବ, ଭାକ୍ଷ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଆର୍ଷଭ, କିମ୍ଭୟ—ଏହି ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗିରସ ପ୍ରସ୍ଥାନ। ଅନେକ ଆଙ୍ଗିରସ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏବେ ମୁଁ ମାରୀଚିଙ୍କ ବଂଶ କଥା କହିବି, ଯାହାର ସନ୍ତାନମାନେଠାରୁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମାରୀଚି ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଜଳରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସେଠାରୁ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ, ପ୍ରଜାଶୀଳ, ଗୁଣବାନ୍, ଦିତି ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ସମ୍ମାନିତ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କଲେ; ମନକୁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ପ୍ରଭୁ ଏକ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଅରିଷ୍ଟନେମି ନାମକ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ବଧୌବେଶରେ ଜନ୍ମିଲେ।