ଏହି ଉତ୍ତରାଧିକ ବ୍ୟାସ ପୁରାଣର କଥାରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଏକ ଅନ୍ତିମ ସମ୍ଝୌତିକୁ ପହଁଚିଲେ। ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଆମ ପକ୍ଷର ଯୁକ୍ତି ରଖିଛୁ; ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜଗତର ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼। ଆମେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ଏହି ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣି, ବନରେ ବାସ କରି, ବର୍କ ଓ ଚମଡ଼ା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଉଛୁ।” ଏହା ପରେ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖ ହୀନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ଦେଇଥିବା ଦେଖି, ପୁର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଫେରିଗଲେ। ତାପରେ କାବ୍ୟ କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, କିଛି ସମୟ ଉପାସନାରେ ଅତିତ କର; ଯେଉଁମାନେ ଅନିର୍ମାନ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।” କାବ୍ୟ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି, ଜଗତର ମୂଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷଜନକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ମୁଁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ନଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଚାହେଁ; ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପରାଜୟ ପାଇଁ ଏବଂ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରିବା ପାଇଁ।” ମହାଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ହେବାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଚାହୁଛ; ମୁଁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ଦେଉଛି, ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ଯଦି ତୁମେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଧୂଁଆରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଉପାସନା କରିବା, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇବି।” ଦେବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ, “ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।” ଦେବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଶୁକ୍ର ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ଧୂଁଆ ତିଆରି କରୁଥିବା ହେଲେ। ଅସୁରମାନେଙ୍କ ଭଲର ପାଇଁ, ଶୁକ୍ର ଚାଲିଗଲା ପରେ, ମହେଶ୍ୱର ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ନିର୍ମାନ୍ୟ ରହି ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣି, ଅସୁରମାନେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ଅବଧିରେ, ଦେବତାମାନେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଅସୁର ଦଳ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅସୁରମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖି ଦେଇ, ଶିକ୍ଷକ ବ୍ରତରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ସମ୍ଝୌତି ଭଙ୍ଗ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅସୁରମାନେ ନିର୍ବଳ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇ, ବର୍କ, ଚମଡ଼ା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅସୁରମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କଦାପି ପରାଜିତ କରିପାରିବିନାହିଁ; ଅଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ଆମେ ଆମ ମାତା କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛୁ।” ତାପରେ, “ଶିକ୍ଷକ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଦରକା; ଶିକ୍ଷକ ଫେରିଲେ, ଆମେ କବିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେବା।” ଏହିପରି କହି, ଅସୁରମାନେ କାବ୍ୟମାତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ସେମାନେ ଭୟରେ ଅକୁଳ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, “ଭୟ କରିନାହିଁ, ଭୟ କରିନାହିଁ,” ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। “ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଥିଲେ, ତୁମେ କେବେ ଭୟ ପାଇବା ନୁହଁ,” କାବ୍ୟମାତା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସେମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଵଳତା ଦେଖି ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ। ଦେବୀ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ବଳ କରିଦେବି!” ଏବଂ ରୋଷରେ ତୁରନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖିନ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଳି ଯଜ୍ଞ ଶିଳା ପରି ଅଚଳ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଦେବଗଣ ପଳାଇଗଲା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନାୟକ।” ଏହିପରି କହି, ପୁରନ୍ଦର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ରୋଷରେ କହିଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବି, ମଘବନ; ମୋ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖାଯାଉ।” ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦବିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏକାଠି ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “କିପରି ଆମେ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା?” ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ତିନିଅଁ ଆମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ମାର; ମୁଁ ବିଶେଷ ଦବିତ ହୋଇଛି, ଦିରଘିତି କରିବା ଦରକା ନୁହଁ।” ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀକୁ ଦେଖି, ନାରୀହତ୍ୟାର ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ ତୁରନ୍ତ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଦେବୀ ତୁରନ୍ତ ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ କ୍ରୂର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇ, ଦେବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ନାରୀହତ୍ୟା ଦେଖି, ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ନିୟମ ଜାଣି ନାରୀକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ସପ୍ତବାର ମାନବ ଜନ୍ମ ନେବା।” ଏହି ଶାପ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ପୁନଃପୁନଃ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲର ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଲୋକରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଭୃଗୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ଦେବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶରୀର ସହିତ ଯୋଗାଇ, ଜଳ ନେଇ, କହିଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ହତ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବେ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇବି—ମୁଁ ଯେତେ ଧର୍ମ କରିଛି, ତାହା ଜଣା ହେଉ କି ନାହିଁ; ଏହି ସତ୍ୟରେ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ହେଉ, ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।” ଏହି ସତ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଦେବୀ ପୁନଃଜୀବନ୍ତ ହେଲେ। ଅଣ୍ଡା ଜଳ ଛାଟି, ଭୃଗୁ କହିଲେ, “ଜୀବନ୍ତ ହେଉ।” ଦେବୀ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଦିଗ୍ବାସୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, “ଉତ୍କୃଷ୍ଟ! ଉତ୍କୃଷ୍ଟ!” ଭୃଗୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ୍ତ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।