ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ, ଯିଏ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ସେ ତାରକାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ନିଜେ ହତ୍ୟା ହେଲେ। ପରେ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଅଜେୟତ୍ୱ ଓ ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଥିବା ସଞ୍ଜବା, ଷଷ୍ଠମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ର ଶରୀରରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ତ୍ରିପୁର ନାଶ କାଳେ ଦେବତାମାନେ ତ୍ରିପୁରକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଲେ। ଅଷ୍ଟମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଆଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ପିତୃମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ମହେନ୍ଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ। ଧ୍ୱଜା ନାମକ ଦାନବ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟା ଆବରଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ହତ୍ୟା ହେଲେ; ବଳଶାଳୀ ବିପ୍ରବର୍ତ୍ତିନ, ଧ୍ୱଜର ଚିହ୍ନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିନାଶ ପାଇଲେ। ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି ରାଜି ନାମକ ନାୟକ ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦାୟତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କଲେ; ଶଣ୍ଡମାର୍କ ନାମକ ଦାନବ ଯଜ୍ଞର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ (ବାର) ଦୈବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବିନାଶ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ; ତା’ପରେ ସତ୍ତରି ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଓ ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ ବାଲି ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ସାଠି ହଜାର ଓ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ବାଲି ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ରଖିଥିବା ସମୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଅସୁରମାନେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଦଶ ଯୁଗ ଧରି ସମସ୍ତ ଦାୟତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ ଦଶ ଯୁଗ ଧରି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପରେ ଅକ୍ଷୟ ତିନି ଲୋକକୁ ବଳଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କଲେ। ସମୟ ଚକ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେଲା, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କଲେ। ତା’ପରେ ଅସୁରମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲାପରେ, ଅସୁରମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମର ରାଜ୍ୟ ଆମ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଛିନି ନିଆଯାଇଛି; ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଛାଡ଼ି ପୁନି ଫେରିଛନ୍ତି। ଆଜି ଆମେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରୁ ନାହିଁ—ଚଳ, ଆମେ ପାତାଳକୁ ଯାଉ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କାବ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନୋକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ: “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଅସୁରମାନେ; ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତୁମମାନୋକୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ବର୍ଷା, ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ, ଧନ—ସମସ୍ତ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏହାର ଅଂଶ କେବଳ ମୋ ପାଦ ଦ୍ୱାରା। ତୁମମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ଦେବି; ମୁଁ ସମସ୍ତ ରକ୍ଷା କରିବି।” ତା’ପରେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅସୁରମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ; ଏହା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଓ ବିଜୟ ଆଶାରେ ଆଲୋଚନା କଲେ: “ଏହି କାବ୍ୟ ଆମ ଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଦୂର କରୁଛନ୍ତି। ଚଳ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା; ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବିତ କରିବା। ଶେଷ ଥିବା ଅସୁରମାନୋକୁ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ହତ୍ୟା କରି, ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ଦେବତାମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧ କାଳେ ଦାନବମାନେ ଆଘାତ ପାଇ ଦୃତ ଗତିରେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। କାବ୍ୟ, ଦେଖିଲେ ଯେ ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ଓ ଦୁଃଖିତ, ତେଣୁ ସେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନୋକୁ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହିପରେ କାବ୍ୟ ଦେବତାମାନେଠାରେ ଦଢ଼ି ଚିନ୍ତା କଲେ; ପୂର୍ବ ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି, ଧ୍ୟାନ କରି ସେମାନୋକୁ କହିଲେ: “ତିନି ଡେଉଁରେ ବାମନ ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କଲେ; ବାଲି ବନ୍ଧିତ ହେଲେ, ଜମ୍ଭ ବଧ ହେଲେ, ଓ ବିରୋଚନ ହତ୍ୟା ହେଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁରମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଲେ, ବହୁତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା। ତୁମେଯେଉଁମାନେ ଅଛ, ସେମାନେ ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଞ୍ଚିଥିବା କିଛି ଅଛ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ କରିବି, କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର। ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ଲାଗି ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିବ; ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞ ହୋତ୍ରୀ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୃକ୍ତ ହେବେ। ପରେ ମୁଁ ନୀଳଲୋହିତ ଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯିବି; ପୁନଃ ଫେରି ତୁମୋକୁ କୃପା କରିବି। ତୁମେ ସମସ୍ତେ କୁଶଳ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ବନରେ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ବାଲ୍କଳ ଧାରଣ କର; ମୋ ଫେରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମୋପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ ନାହିଁ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଅପରାଜେୟ ମନ୍ତ୍ର ଲାଭ କରି, ଆମେ ପୁନି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ତା’ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେବ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସୁରମାନେ ଦେବତାମାନୋକୁ କହିଲେ: “ଆମେ ନିଜ ଯୁକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛୁ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏବେ ତିନି ଲୋକ ଶାସନ କର। ଆମେ ବନରେ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ବାଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତପସ୍ୟା କରିବା।" ଏପରି ଅସୁରମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଅବସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ତା’ପରେ କାବ୍ୟ ସେମାନୋକୁ କହିଲେ: “କିଛି ସମୟ ଉପାସନାରେ ବ୍ୟତୀତ କର; ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଅକାମୀ ଓ କାମ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କର; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି।” ଏପରି ଅନୁଶାସନା ପରେ, କାବ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ଓ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏମିତି ମନ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ହାରିବା ଓ ଅସୁରମାନେ ନିର୍ଭୟ ହେବା ପାଇଁ।