ଆମେ ଏହି ପୁନ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଏହି କଥା ହେଉଛି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କୃତ୍ୟ। ବେଦ ଓ ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅସାଧାରଣ ଗୁଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛନ୍ତି। ହେ ବିଶାଳ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ତୁମେ ଆମକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହ, ଏହି କଥା ଶୁଣିବାରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ତାଙ୍କର ଅବତାର ଓ କୃତ୍ୟଗୁଡିକ ଏଠାରେ ବିବର୍ଣ୍ନନ କରାଯିଅ। ଏବେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଅବତାର ବିଷୟରେ କହିବି—କିପରି ସେ ପୁନ୍ୟାତ୍ମା, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ବଳେ ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ତରି ସତ୍ତରି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରତି ଯୁଗର ଶେଷରେ ଦେବମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଅବନତି ହୁଏ ଓ କାଳ ଶିଥିଳ ହୁଏ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଓ ଦେବ-ଅସୁରମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଦେବ-ଅସୁରମାନେ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ? ଦେବ-ଅସୁରମାନେ କିପରି ବିରୋଧ କଲେ? ଆମେ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏବେ ମୁଁ ଦେବ-ଅସୁରମାନେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସେଥିରେ କ’ଣ ଘଟିଲା, ଏହା କହିବି। ଏକ ସମୟରେ ଦେମନ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତିନି ଲୋକରେ ରାଜ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ବଳି ତିନି ଲୋକରେ ରାଜ କଲେ; ଦେବ-ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ରତା ଥିଲା। ଦଶଗୁଣ ମିଶ୍ରଣର ଏକ ଅବିରତ ଯୁଗ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଦେବ-ଅସୁରମାନେ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦେବ-ଅସୁରମାନେ ଉଭୟଙ୍କୁ ଅନେକ ହାନି ଦେଲା। ଆପଣା ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି ଶୂକର ଯୁଗରେ, ଦଶ ଓ ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ ଘଟିଥିଲା। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ନାମ କହିବି: ପ୍ରଥମ ଅବତାର ହେଉଛି ନରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବାମନ। ତୃତୀୟ ହେଉଛି ବରାହ, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଅମୃତ ମନ୍ଥନ; ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର ତାରକା ଯୁଦ୍ଧ। ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ଆଦିବକା, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ତ୍ରିପୁର; ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର, ନବମ ହେଉଛି ଧ୍ୱଜା। ଦଶମ ହେଉଛି ବର୍ତ୍ତା, ଏପରେ ହଳା ଏକାଦଶ, ଦ୍ୱାଦଶ ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର କୋଲାହଳ। ଦେମନ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନରସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ ହେଲେ; ବଳି ବାମନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବଶ କରାଯିଲା। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବମାନଙ୍କର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜରେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ୍ ହେଲେ—ସେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ବରାହଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠାଯିବା; ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ ହେଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିରୋଚନା ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ୍ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବଧ୍ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହୋଇଥିବା ସଂଜବା ଷଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବଧ୍ କରାଯିଲେ। ଦେବମାନେ ତ୍ରିପୁର ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତ୍ରିପୁର ନାଶରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦାନବ ବଧ୍ ହେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଆଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ପିତୃମାନେ ସହିତ ଦେବ-ମାନବଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦାନବ ଏକସାଥି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ବଧ୍ ହେଲେ। ଧ୍ୱଜା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରେ ଲୁଚିକି ଯୁଦ୍ଧ କରି ବଧ୍ ହେଲେ; ବିପ୍ରବର୍ତ୍ତିନ୍ ଧ୍ୱଜର ଚିହ୍ନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବିନାଶ ହେଲେ। ରାଜି ଦେବମାନେ ସହିତ ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ କୋଲାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଲେ; ଶନ୍ଦମାର୍କ କର୍ମ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଜିତିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଛି, ଯାହା ଦେବ-ଅସୁରମାନେ ଉଭୟଙ୍କୁ ହାନି ଦେଇଛି, ଜୀବମାନେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ରାଜ କଲେ; ଏପରେ ସତ୍ୟାଞ୍ଚ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକର ରାଜା ହେଲେ। ତାପରେ ବଳି ଏକ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ରାଜ କଲେ। ବଳି ରାଜା ଥିବା ସମୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଧିକାର ରଖିଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଅସୁରମାନେ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଦଶ ଯୁଗ ରାଜ କଲେ। ଏହି ଦଶ ଯୁଗରେ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନଥିଲା; ତାପରେ ତିନି ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ଥିଲା, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ତାପରେ କାଳ ଚକ୍ର ବଦଳିଲା, ତିନି ଲୋକ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲା; ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତିନି ଲୋକରେ ରାଜ କଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନେ ଛାଡି ଯଜ୍ଞକୁ ଗଲେ; ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବା ପରେ, ଅସୁରମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଆମର ରାଜ୍ୟ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ନେଇଯିବାଯାଇଛି; ଯଜ୍ଞକୁ ଛାଡି ସେମାନେ ପୁନି ଫେରିଛନ୍ତି। ଆଜି ଆମେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ସହିପାରୁନାହିଁ—ଚଲ, ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।" ଏପରେ କାବ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ: "ଭୟ କରନି, ଅସୁରମାନେ; ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ତୁମେମାନେକୁ ପୋଷଣ କରିବି।" "ବର୍ଷା, ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ ଓ ଧନ—ସମସ୍ତ କିଛି ମୋରେ ଅଛି; ଦେବମାନେ ମୋର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତର ଅଂଶ ପାଉଛନ୍ତି। ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଦେବି; ମୁଁ ସମସ୍ତକୁ ପୋଷଣ କରିବି।" ଏପରେ ଦେବମାନେ ଦେଖିଲେ ଅସୁରମାନେ ଜ୍ଞାନୀ କାବ୍ୟଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଇ ଏକାଠି ହେଲେ: "ଏହି କାବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଆମଠୁ ଦୂର କରୁଛି। ଚଲ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା; ଯେତେବେଳେ ସେମାନେର ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହେବ, ସେମାନେକୁ ପୁନି ଜୀବନ ଦେବା। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅସୁରମାନେକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ କରି, ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦିବା।