ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହାଯାଇଥିବା ଏହି ବାକ୍ୟ କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ—ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ତାପରେ ସେ ଏଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦେବକୀଙ୍କୁ ଲଭ୍ୟ କରି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କଂସ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମୂର୍ଖ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନୋଂକୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ବସୁଦେବ କିଏ? ଏବଂ ଏହି ମହାନ୍ୟା ଦେବକୀ କିଏ? ନନ୍ଦଗୋପ କିଏ? ଏବଂ ଯଶୋଦା କିଏ, ଯିଏ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଏବଂ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ?" ତେବେ ସୂତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ପୁରୁଷମାନେ କଶ୍ୟପ ଉପଜାତିର, ନାରୀମାନେ ଆଦିତ୍ୟ ଉପଜାତିର; ଏହା ପରେ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ଦେବକୀଙ୍କ ଉଦରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଭଗବାନ୍ ମାନବ ଦେହରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଯୋଗମାୟା ଏବଂ ମାୟିକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୋହିତ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ବିଷ୍ଣୁ ବୃଷ୍ଣି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଏବଂ ଦାନବମାନୋଂକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ। ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯିବା ପ୍ରଥମ କ୍ରମରେ ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ତାପରେ ନଗ୍ନଜିତଙ୍କ କନ୍ୟା ସତ୍ୟା, ସତ୍ରାଜିତୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଜାମ୍ବବତୀ ଏବଂ ରୋହିଣୀ। ଏହିପରି ଶୈବ୍ୟା, ସୁଦେବୀ, ମାଦ୍ରୀ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୁଶୀଳା, କାଳିନ୍ଦୀ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଲକ୍ଷ୍ମଣା, ଓ ଜାଳବାସିନୀ। ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ସୋଳ ହଜାର ଦେବୀୟ ନାରୀ ଏବଂ ଚୌଦ୍ଦ ଦଳ ଅପ୍ସରା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବା ପାଇଁ ରାଜପ୍ରସାଦରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଥିଲେ: ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଶରଭ, ଚାରୁ, ଚାରୁଭଦ୍ର, ଏବଂ ଭଦ୍ରଚାରୁ। ଚାରୁବିନ୍ଧ୍ୟା, ଯିଏ ରୁକ୍ମିଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଝିଅ ଚାରୁମତୀ; ସାନୁ, ଭାନୁ, ଅକ୍ଷ, ରୋହିତ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୟ। ଜରନ୍ଧକା, ତାମ୍ରବକ୍ଷା, ଭୌମରୀ, ଏବଂ ଜରନ୍ଧମା—ଏହି ଚାରିଜଣୀ ଭଗବାନ୍ ଗରୁଡଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଭାନୁର, ଭୌମରିକା, ତାମ୍ରପର୍ଣୀ, ଏବଂ ଜରନ୍ଧମା—ଏହିମାନେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ପୁଅ; ଏବେ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଶୁଣ। ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ର, ଭଦ୍ରଗୁପ୍ତ, ଭଦ୍ରବିନ୍ଦ୍ର, ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ସପ୍ତବାହୁ; ଝିଅ ଭଦ୍ରବତୀ ଏବଂ ସମ୍ବୋଧନୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସଂଗ୍ରାମଜିତ୍, ଶତଜିତ୍, ଏବଂ ସହସ୍ରଜିତ୍—ଏହିମାନେ ସୁଦେବୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁଅ। ବୃକ, ବୃକାଶ୍ୱ, ବୃକଜିତ୍, ଦେବୀ ବ୍ରଜିନୀ; ମିତ୍ରବାହୁ ଓ ସୁନୀଥ—ଏହିମାନେ ନଗ୍ନଜିତୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଏପରି ଅନେକ ପୁଅମାନେ ସହ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଠ ହଜାର ବୀର ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହିଭଳି ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ବଂଶର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ହେଲା। ବୃହଦୁଚ୍ଛଙ୍କ ଝିଅ ବୃହତୀ, ନୃତ୍ୟକନ୍ନେୟା, ସୁନୟା, ସଂଗତା—ଏହିମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, କୁମୁଦ, ଶ୍ୱେତ—ତିନିଜଣେ, ଏବଂ ଝିଅ ଶ୍ୱେତା। ଅବଗାହ, ଚିତ୍ର, ଶୂର, ଚିତ୍ରବର; ଚିତ୍ରସେନ ଏବଂ ଝିଅ ଚିତ୍ରବତୀ। ତୁମ୍ବ, ତୁମ୍ବବନ, ଜନସ୍ତମ୍ଭ—ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଉପଙ୍ଗଙ୍କ ପୁଅ; ବଜ୍ରର ଏବଂ କ୍ଷିପ୍ର। ଭୂରିନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୂରି—ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଗବେଷଙ୍କ ପୁଅ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁତାନୂର। ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଜ୍ର, ଯିଏ ଅଶ୍ୱସୁତଙ୍କ ପୁଅ; ପ୍ରତିବାହୁ ଥିଲେ ବଜ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ସୁଚାରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ। କଶ୍ମା ଉପରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ, ସାମ୍ବଙ୍କ ପୁଅ; ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ତିନି କୋଟି ପୁଅ ଥିଲେ। ଷଷ୍ଠି ହଜାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦିବ୍ୟ ଅଂଶ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବିନାଶ ହୋଇଥିଲେ, ପୁନଃ ମାନବ ଭାବରେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଯାଦବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଯାଦବମାନେ ଦଶ ଏବଂ ଏକ ଏମିତି ବଂଶରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଆକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସକ ବଂଶରେ ଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ସେଉଁଠି ନିୟମ ଏବଂ ନାୟକ ଭାବେ ବିରାଜିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଚାଲିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବୃଷ୍ଣି କୁଳର ଉତ୍ପତ୍ତି କେବଳ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶ୍ରବଣ କରି ବଞ୍ଚିତ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଏବେ ମଣିଷ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଵଭାବ ଶୁଣ: ସଂକର୍ଷଣ, ବସୁଦେବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ, ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣେ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର। ସପ୍ତ ଋଷି, କୁବେର, ଯକ୍ଷ, ମଣିବର; ଶଳାକି, ବଦର, ପଣ୍ଡିତ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ, ମହାଦେବ ନନ୍ଦିନ, ଶଳଂକାୟନ, ଆଦିଦେବ, ଜିଷ୍ଣୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ଥିଲେ। "କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କେତେ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି? ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ କେତେ ଅବତାର ହେବେ?"—ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ସେ କାହିଁକି ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଯୁଗାନ୍ତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବେ? ପୁନଃ ପୁନଃ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ଆସନ୍ତି? ଆମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଦେହରେ ଘଟିଛି, ତାହା ସବୁ ଖୁବ୍ ଭଲ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ। ଓ ସୂତ, ତାଙ୍କର କ୍ରମ, ଅବତାର ଏବଂ ସ୍ୱଭାବ—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ। ଭାଗ୍ୟବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଜ୍ଞାନୀ, କିପରି ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ବସୁଦେବ ଭାବରେ ଆସିଲେ?" "ସୂତ, ଦେବମାନେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ ଯାହାଦ୍ୱାରା, ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ସେ ଏଠାରେ ମଣିଷ ଜଗତକୁ ଆସିଲେ?