କୁଶ ଘାସର ଶିରା ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାନ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଚିନ୍ତାର ତାରତମ୍ୟ ପରି ଦ୍ରୁତ, ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ବ୍ୟାପି ଥିବା ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଥିଲେ। ଆଗୁନ ର ଖାକରୁ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଏହି ଶୂଧକ ଭସ୍ମରୁ ବିଖ୍ୟାତ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ତାଙ୍କର ଧାରାରୁ ଦୁଇ ଏକାକାର ଆଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ନିର୍ମଳ, ଦୌଷ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାଙ୍କର ଧାରାରୁ ପ୍ରାଚୀନ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର କେଶର ରୋମକୂପରୁ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଘମର ମଳରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ମାସଗୁଡ଼ିକ କଠୋର, ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ସନ୍ଧିସ୍ଥଳୀ, ବର୍ଷ, ଦିନ ଓ ରାତି ଏବଂ ପିତା ହେଉଛନ୍ତି କଠୋର ଆଲୋକ। ଯାହା ତୀବ୍ର ତାହାକୁ ଲାଲ୍ ବୋଲାଯାଏ, ଏହି ଲାଲ୍ ହେଉଛି ସୁନା; ଏହାକୁ ମିତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍, ଧୂଆଁକୁ ପଶୁମାନେ ବୋଲାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଶିଖାଗୁଡ଼ିକ ରୁ ରୁଦ୍ରମାନେ ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଅଙ୍ଗାରରୁ ଦେବ ଓ ମାନବ ଦୀପ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ମନସ ଲୋକର ପ୍ରଥମ; ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ କନ୍ୟାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ସେଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ତିରିଶିଏ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ; ଏହି ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର ସୃଷ୍ଟି କରିବେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତି ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ଜଗତ ଓ ତଥା ଏହାର କ୍ରିୟାକଳାପକୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଇ, ତୁମର ତେଜସ୍ବିତାକୁ ବଢ଼ାଇଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ବେଦବିଦ୍ ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତେ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ; ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀରେ ପରମ ତପସ୍ୟା ଅଛି। ବସ୍ତବରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ସନ୍ତାନ, ହେ ପ୍ରଭୁ—ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ। ପ୍ରଥମେ ମରୀଚି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ତିଆରି କରି, ଆମେ ସନ୍ତାନ ନେଇ ଚିନ୍ତନ କରିଲୁ ଏବଂ ବଢ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲୁ। ସେଉଁଠି, ଏହି ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନର ଅଧିପତି ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସେହି ଆଦି ରୂପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ନାହିଁ; ବରଂ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ, ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ: “ହେ ଦେବଗଣ! ତୁମେ ଆମା ପ୍ରଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛ, ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଂଶରୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।” ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ମହାନ ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶାବଳୀକୁ କ୍ରମସାରେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବି। ଭୃଗୁଙ୍କ ଅପୂର୍ବ, ମହାନ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ଓ ପୁଲୋମନଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଝିଅ ପୌଲୋମୀ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଦେବତାମୟ କବି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଗ୍ରହ ଭାବେ ପୂଜିତ। ଏହି ଶୁକ୍ର, ଉଶନାସ ଓ କବି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା; ପିତୃମାନେ (ସୋମପାୟୀ)ଙ୍କ ମନସ୍ପୁତି କନ୍ୟା ଅଙ୍ଗୀ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ ଓ ଚାରି ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଶୁକ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ; ଏହି ଅଙ୍ଗୀ ଠାରୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଚାରି ପୁଅ ହେଲେ—ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ବରୁତ୍ରି, ଶଣ୍ଡ, ମାର୍କ, ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସମାନ। ବରୁତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ରଞ୍ଜନ, ପୃଥୁ, ଅଶ୍ମି ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରିହଦ୍ଗିରି; ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦେବପୂଜକ। ଅଧର୍ମ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ପାଇଁ ସେମାନେ ମନୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ; ଧର୍ମ ଅବହେଳିତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହିମାନେ ସହିତ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ମୁଁ ବାଧ୍ୟ କରିବି।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ମନକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରବିରୋଧୀ ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ ପୁନଃ ଆସିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୟନ କଲେ। ସେଠାରେ ସାଲ ଉଲ୍ଲୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଖସିଗଲା ଓ ସେଠାରୁ ଖଜୁରୀ ଗଛ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏଭଳି, ବରୁତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ବଧ୍ ହେଲେ, ଏବଂ ଦେବୟାନୀ ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତ୍ରିଶିରା, ଅନେକ ରୂପର ଧାରୀ; ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଯାମ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ। ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେବତାମୟ ଭୃଗୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସମୁଦାୟ ଦ୍ୱାଦଶ ପୁତ୍ର; ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, କାବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଭୁବନ, ଭାବନ, କ୍ରତୁ, ଶ୍ରବା, ମୂର୍ଧା, ବ୍ୟଶୟ, ବ୍ୟଶ୍ରୁଷ, ପ୍ରସବ, ଏବଂ ଅଜ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଭୃଗୁ ମହାନ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଭୃଗୁ ଯଜ୍ଞଦେବତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ପୌଲୋମୀ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିଳ୍ପଶୂନ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା; ସଚେତନ ଚ୍ୟବନ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ପ୍ରଚେତସରୁ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଅଧ୍ୱାନା ଅଜର ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଭାର୍ଗବ ଓ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ଆତ୍ମବାନ୍ ଓ ଦଧୀଚି, ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ। ଦଧୀଚି ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସାରସ୍ୱତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ନାହୁଷ ବଂଶର ମହାନୀୟା ରୁଚି ଆତ୍ମବାନ୍ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।