ଦେବାଙ୍କ ସହିତ ଶୂରଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଭୟାସଖା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶାର୍ଙ୍ଗଦେବ ତମ୍ବୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶୌରିଙ୍କୁ କୁଳୋଦ୍ୱହ ନାମକ ପୁଅ ମିଳିଲେ। ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଉପସଙ୍ଗ ଓ ବସୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କଂସ ଏହି ଦଶ ପୁଅଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମମ ଭାବେ ବଧ କଲେ। ଉପଦେବାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଜୟ, ରୋଜନା ଓ ବର୍ଧମାନ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବୃକ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ୱଗାହବ ନାମକ ମହାପୁରୁଷ ପୁଅ ହେଲେ; ଆଗାହୀ, ସ୍ୱସା, ସୁରୂପା ଓ ଶିଶିରାୟିଣୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବକୀଙ୍କ ସପ୍ତମ ପୁଅ ସୁନାସା ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଗବେଷଣା ନାମକ ବୀର ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବଙ୍କୁ ଶୌରି ଶୈବ୍ୟାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ପୁଅ କୌଶିକ ଭାବେ ଦେଲେ। ସୁଗନ୍ଧୀ ଓ ବନରାଜୀ, ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଶୌରିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କପିଳ ନାମକ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ। ପୁଣ୍ଡ୍ର ରାଜା ହେଲେ, କପିଳ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ଏକ ପ୍ରବଳ ବୀର ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଥମ ନିଷାଦ ରାଜା ଭଲାମାନ୍ୟ ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ। ଦେବରତଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଦେବଶ୍ରବାସଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅସ୍ମକ ବଂଶରେ ଏକ ପ୍ରଶଂସିତ ପୁଅ ମିଳିଲେ, ନିବର୍ତ୍ତ ନାମକ ଏହି ବଳବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ପିତୃଋଣରେ ନିରତ ଥିଲେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବଙ୍କୁ ନିଷାଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏକଲବ୍ୟ ବିରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଷାଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଢି ଉଠିଲେ। ନିଷ୍ପୁତ୍ର ଥିବା ଗଣ୍ଡୂଷାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଲେ—ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଓ ସାମ୍ବ, ଦୁହେଁ ଶସ୍ତ୍ରଚତୁର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କନକଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନପୁତ୍ର ଥିଲେ ତନ୍ତିଜା ଓ ତନ୍ତିମାଳ। ନିଷ୍ପୁତ୍ର ବସ୍ତାବନଙ୍କୁ ବସୁଦେବ ଦୟା କରି ଦତ୍ତକ ପୁଅ ଭାବେ ଶୌରି ଓ କୌଶିକ ଦେଲେ। ତପା, କୋଧନୁ, ବିରଜା ଓ ଶ୍ୟାମସୃଞ୍ଜି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶ୍ୟାମା ସନ୍ତାନହୀନ ରହିଲେ, ଶ୍ୟାମକ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରାଜର୍ଷି ହେଲେ। ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ନିୟମିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ମହାସୁଖ ଲାଭ କରେ। ଦେବମଧ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଲୀଳା ପାଇଁ ନାରାୟଣ ନିଜେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନପୁର୍ଣ୍ଣ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଦିବ୍ୟ ଦେହୀ, ଶ୍ରୀମୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ। ଯୋଗୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ମାନବ ରୂପେ ଦେଖାଦେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଲିଖିତ ଚିହ୍ନରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଯେଉଁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେଉଁ ଅବିନାଶୀ ହରି ନାରାୟଣ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ତିଆରି କରି ପ୍ରଜାପତି କରିଥିବା, ଆଦିତିର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯଦୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ହେଲେ। ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ଆଦିତ୍ୟା ପୁଅ ପାଇଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଯୟାତି ବଂଶର ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ବସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନାରାୟଣ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚୟନ କଲେ। ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସମୁଦ୍ର କମ୍ପିଲା, ପାହାଡ଼ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା। ମଙ୍ଗଳମୟ ବାୟୁ ବହିଲା, ଧୂଳି ଶାନ୍ତି ହେଲା, ଆଲୋକ ଦୀପ୍ତିରେ ବଢ଼ିଗଲା। ଅଭିଜିତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଜୟନ୍ତୀ ରାତି ଓ ଜୟମୂହୂର୍ତ୍ତରେ ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି କୃଷ୍ଣ, ନିତ୍ୟ, ଅଗୋଚର, ହରି, ନାରାୟଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମାନବମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଲେ। ଆକାଶରୁ ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ; ହଜାର ହଜାର ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଗାଇ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ବସୁଦେବ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଜନ୍ମିଥିବା, କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଗୁପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ କଂସଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି; ମୋର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପୁଅମାନେ ଅପୂର୍ବ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ।” ବସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଗୁପ୍ତ କଲେ। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଯଶୋଦା ଓ ଦେବକୀ ଦୁହେଁ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ; ଯଶୋଦା ଥିଲେ ଗୋପମୁଖ୍ୟ ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା। ଯେ ରାତିରେ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମିଲେ, ସେହି ରାତିରେ ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବସୁଦେବ ନୂତନ ଜନ୍ମିତ ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁକୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମର ପୁଅ ଯଦୁବଂଶର ମହିମା ହେବେ। ଏହି ଦେବକୀର ସନ୍ତାନ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ସମାପ୍ତ କରିବେ।” ଏପରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ କନ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କଲେ। କଂସ ଏହା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ ଯେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ମନେ କଲେ ଯେ କନ୍ୟା ମୃତ। କିନ୍ତୁ ସେ କନ୍ୟା ବଞ୍ଚିଗଲେ, ଏବଂ ବୃଷ୍ଣି ଘରେ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଉଠିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ସେ ନିୟମାନୁସାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଜାପତିର କନ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। କେଶବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏଗାରୋଜଣ ଜନ୍ମିଲେ; ସମସ୍ତ ଯଦୁବଂଶୀ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ଦେବତାମଧ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦିବ୍ୟ ଦେହୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ: “କଂସ, ଭୋଜ ରାଜା, କିଏ ହେବାରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଶିଶୁମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ? ଦୟାକରି ଏହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।