ବିବସ୍ୱାନ୍ତ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଶକ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ, “ହେ ଜଗତ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆପଣ ସେ ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନଟି ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତେଣୁ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ନାମକ ମଣି, ଶକ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ରତ୍ନ ପାଇ ପରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲୋକେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ି ଚିତ୍କାର କଲେ, “ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଯାଉଛନ୍ତି!” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରି, ଶକ୍ରଜିତ୍ ନଗର ଓ ରାଜପାଳିସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଦେବତା ଦତ୍ତ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଦେଲେ। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରତ୍ନ ରହେ, ସେଠାରେ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ ଓ ରୋଗ ଭୟ ନଥାଏ। ଗୋବିନ୍ଦ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନ ନେଲେ ଓ ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏକଥର ପ୍ରସେନ ଏହି ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରତ୍ନର କାରଣରେ ସିଏ ସିଂହଙ୍କ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ପରେ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍ ସେହି ସିଂହକୁ ମାରି, ଦେବତା ଦତ୍ତ ମଣି ନେଇ ତାଙ୍କ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ଗୋତ୍ରୀୟମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଦୋଷାରୋପ କଲେ, ଭାବିଲେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ମଣିକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏଭଳି ମିଥ୍ୟା ଦୋଷ ଭୋଗିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ହନନକୁ ସମର୍ଥ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରସେନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସନ୍ଧାନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ମଣି ମିଳିଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ନିକଟରେ ସିଂହ ଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଏହି ସିଂହଟି ଏକ ଭଲୁକା ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଭଲୁକାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି, ଯାଦବ ଭଲୁକାର ଗୁହା ଖୋଜିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମହା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ—ଏକ ଦୁଃଖିତ ଜନାନୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହୁଥିଲେ, “ମଣି ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିନା, ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ। ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଥିଲା, ଏବଂ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବାନ୍ ହତ କରିଥିଲେ—ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଅଛି, ଦୁଃଖ କରିନା।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଗୁହା ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଲୁକାରାଜା। ତାଙ୍କ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଗୁହା ଭିତରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭାବିଲେ କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଫେରି ଖବର ଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ, ବାସୁଦେବ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କ ଝିଅ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଜାମ୍ବବାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ମଣି ଓ ଝିଅକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ନେଇ, ନିଜ ନିର୍ମଳତା ପ୍ରମାଣ କଲେ ଓ ଭଲୁକାରାଜା ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରି ଗୁହା ଛାଡ଼ିଲେ। ପରେ ସେ ମଣିକୁ ସାତ୍ୱତମାନେ ଆଗରେ ଶତ୍ରାଜିତ୍ଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ମଧୁସୂଦନ ପୁନି ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଦୋଷରୁ ଜନାର୍ଦନ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମିଥ୍ୟା ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ। ଶତ୍ରାଜିତ୍ଙ୍କ ଦଶଟି ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଓ ଏକଶେ ଝିଅପୁଅ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ବିଶିଷ୍ଟ—ଭଙ୍ଗକାର, ବୀର, ଓ ବ୍ରତପତି; ସୁପ୍ରିୟ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ। ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କ ଝିଅ ଦ୍ୱାରାବତୀ ତିନି ସୁନ୍ଦର ଓ ଗୁଣବାନ୍ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ। ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟଭାମା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତିନି ତାପସୀ ଭଳି ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ଶତ୍ରାଜିତ୍ଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ, ପରେ ଭୋଜ ଶତଧନ୍ୱନ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଯାଇ ନିଆଯାଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ଅକ୍ରୂର ଏହି ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସତ୍ୟଭାମା ଓ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦୁହିଁକୁ ଚାହିଲେ। ଭଦ୍ରକାରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଶତଧନ୍ୱନ ରାତିରେ ମଣି ନେଇ ଅକ୍ରୂରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ତାପରେ ଅକ୍ରୂର ଏହି ମଣି ନେଇ ଏକ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ମତି କଲେ, “ଏହି ଗପ ତୁମେ ଛାଡ଼ି କାହାକୁ କୁହିବେ ନାହିଁ।” ସେମାନେ ଏହି ନିୟମ ମାନିଲେ: “ଯଦି କୃଷ୍ଣ ତୁମକୁ ଜୟ କରନ୍ତି, ତେବେ ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିବେ।” ଏହି ସମୟରେ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ପିତା ହତ୍ୟା ହେଲେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରଥରେ ଚଢ଼ି ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଗଲେ। ସତ୍ୟଭାମା ଦୁଃଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶତଧନ୍ୱନଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖାଇ କାନ୍ଦିଲେ। ହରି (କୃଷ୍ଣ) ଦଗ୍ଧ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ, ଏବଂ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସତ୍ୟକିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ମଧୁସୂଦନ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରସେନ ସିଂହଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରାଜିତ୍ ଶତଧନ୍ୱନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲେ; ସ୍ୟାମନ୍ତକ ତାଙ୍କ ରାସ୍ତାରେ ଅଛି—ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ!” “ଏବେ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜ ଶତଧନ୍ୱନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆମର ହେବ।