ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ରହସ୍ୟରୁ। ସେ ସମୟରେ, କାର୍ମିକ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଶୁକ୍ର ଗୃହୀତ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଘୃତ ପାତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ଶୁକ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବା ସମୟରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସପ୍ତ ଧାତୁ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଥିବା ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ଶୁକ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପିତ ହେବା ପରେ, ତାଳିର ଶିଖାରୁ କବି ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ କହିଲେ, “ତୁମେ ଭୃଗୁ,” ଏହିଭଳି ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ମହାଦେବ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ପୁତ୍ର ମୋ ଇଚ୍ଛାରୁ ଏବଂ ନିଜ ଦୀକ୍ଷାରୁ ତୁମେ ପ୍ରକଟ କରିଛ, ଏହି ଭୃଗୁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ।” ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କର ଅନୁମତି ଦେଇ, ମହାଦେବ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଭୃଗୁ ଭାରୁଣଙ୍କର ଶୁକ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ଭାରୁଣ ପୁତ୍ର ଭି ଡାକାଯାଏ। ତାପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶୁକ୍ର ଅଙ୍ଗାରରେ ପଡିଲା। ଅଙ୍ଗାରରୁ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ଏଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରାସ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ମୋର ହେଉ।” ବ୍ରହ୍ମା, ସଭାର ନାୟକ, କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ।” ଏହିଭଳି ଅଙ୍ଗିରାସ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଛଅ ଥର ଶୁକ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ, ଏଥିରୁ ଛଅ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରଥମ ମାରିଚି ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିରଣରୁ ଜନ୍ମ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କ୍ରତୁ ଏହି ବିଦି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତୃତୀୟ ପୁତ୍ର ଅତ୍ରି, ତାଙ୍କୁ ତୃତୀୟ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପୁଲହା ଦୀର୍ଘ କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ବସୁମାନ, ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ। ଏହି ଛଅ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ ଭାବରେ ଡାକାଯାନ୍ତି। ଏହି ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପିତୃମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ସପ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମାରିଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପୌଲହ, ବସିଷ୍ଠ, ଆତ୍ରି—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୋତ୍ର ପିତୃମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନେ ତିନି ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚମତ୍କାରି ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଯମ ରାଜା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଦୋଷ ଥିବାମାନେ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାୟକ। ଏମାନେ—କର୍ଦମ, କଶ୍ୟପ, ଶେଷ, ବିକ୍ରାନ୍ତ, ସୁଶ୍ରୁବସ, ବହୁପୁତ୍ର, କୁମାର, ବିବସ୍ୱାନ, ଶୁଚିଶ୍ରବା—ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ ଅଟୁଟ। ପ୍ରଚେତସ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ବହୁଳସ୍ୱ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ କୁଶ ଘାସର ଶିରାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏମାନେ ଚିନ୍ତାର ଦ୍ରୁତ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପି, ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭସ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ, ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ନିମଗ୍ନ। ତାଙ୍କର ଧାରାରୁ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦୁଇଜଣ ଏକାକାର, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚିହ୍ନିତ, ଚକ୍ଷୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା। ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତାଙ୍କର ଧାରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଋଷିମାନେ କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଘମର ଅଶୁଦ୍ଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମାସମାନେ ଅତି କଠିନ, ପକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କର ସଂଧି; ବର୍ଷ, ଦିନ ଓ ରାତି ଏବଂ ପିତା କଠିନ ଆଲୋକ। ଯାହା କଠିନ ତାହା ଲାଲ, ଲାଲକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ତାହା ମିତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଧୂଆଁ ପଶୁମାନେ ଭାବରେ ଉପମା ଦିଆଯାଏ। ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅଙ୍ଗାରରୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମନର ଲୋକର ପ୍ରଥମ; ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଏଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ, ତିରିଶି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ନିୟମ ପାଳନ କରିବେ। ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଲେ, ତୁମର ଦୀପ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇଲେ; ଦେବମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ, ରାଜା ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ। ସମସ୍ତ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା, ପ୍ରଜାପତିର ଗୁଣରେ ଅନୁଗତ; ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ସତ୍ୟ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା। କାରଣ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ପୁତ୍ର, ହେ ନାଥ—ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ। ମାରିଚିଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ଆମେ ଏଠାରେ ପ୍ରଜା ଚିନ୍ତନ କରିଛୁ ଏବଂ ପ୍ରଜା ଚାହିଁଛୁ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ଗୋତ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର ନାୟକ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଏହି ରୂପରେ ନିର୍ମାଣ କରିନାହାନ୍ତି; ବରଂ, ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ତାପରେ, ଲୋକଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ବିଚାର କରି କହିଲେ: “ଏଭଳି, ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ଚିନ୍ତନ କରି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏହି ମହା ଋଷିମାନେ ପୁନି ତୁମର ଗୋତ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।” ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ଭୃଗୁଙ୍କର ଗୋତ୍ର କଥା ଅନୁକ୍ରମରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ପତ୍ନୀ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୌଲୋମୀ—ପୁଲୋମାଙ୍କର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦୁହିତା।