ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ବଂଶରେ ସୁମହାଭୋଜ ଓ ମାର୍ତ୍ତିକାବଳମାନେ ବିକଶିତ ହେଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ, ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁମିତ୍ର ନାମକ ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ ଓ ଦେବମୀଢୁଷ ନାମକ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ବଂଶର ଅନମିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ। ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରସେନ ଓ ଶକ୍ରଜିତ୍। ପ୍ରସେନ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ, ଶକ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ଜୀବନସମାନ ଥିଲେ। ଏକଦିନ ରାତି ଶେଷରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଶକ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କର ରଥ ସହିତ ନଦୀତଟକୁ ଜଳସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ବିବସ୍ୱାନ୍ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଆଲୋକମଣ୍ଡଳରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ ରାଜା ଶକ୍ରଜିତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆକାଶରେ ଯେମିତି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଏଠି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦେଖୁଛି। ଆପଣ ଏଠି ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଆକାଶରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଁରେ କ’ଣ ତଫାତ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏଉଁପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେହରେ ଦେଖି, କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୁନି କହିଲେ, "ଏଇ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆପଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଚଳିଛି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆପଣ ମତେ ଏହି ମଣି ଦିଅନ୍ତୁ।" ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଇଦେଲେ। ରାଜା ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣି ପାଇ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲୋକମାନେ "ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଶକ୍ରଜିତ୍ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶକ୍ରଜିତ୍ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣି ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ରହେ, ସେଠାରେ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ରୋଗ ଭୟ ନାହିଁ। ଗୋବିନ୍ଦ, ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ନାହିଁ, ନ ନେଲେ। ଏକଦିନ ପ୍ରସେନ ସେଇ ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଏହି ମଣିରେ ଆସକ୍ତି ଥିବାରୁ ଏକ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା। ପରେ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍ ସେଇ ସିଂହକୁ ମାରି, ଦିବ୍ୟ ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଦୁର୍ଭାବନା କରି, ସେ ମଣି ଚାହିଁଥିଲେ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କଲେ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରି ନଥିବା କୃଷ୍ଣ, ଦଳ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଖୋଜରେ ଚାଲିଗଲେ। ଖୋଜି ଖୋଜି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଭାଲୁ ଗିରି ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରସେନଙ୍କ ମୃତଦେହ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପାଖରେ ସିଂହ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ସିଂହକୁ ଭାଲୁ ମାରିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଭାଲୁର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଗୁହା ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଏକ ଦୁଃଖିତ ନାରୀର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ। ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଧାୟ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହୁଥିଲେ, "ବାପା, ଏହି ମଣି ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନାହିଁ। ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଥିଲା, ତାକୁ ମୁଁ ମାରି ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଆଣିଛି।" ଏହି ସ୍ପଷ୍ଟ ବିବରଣୀ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ପ୍ରସେନଙ୍କ ଦେହ ଦେଖିଲେ। ଭିତରକୁ ଯାଇ ସେ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଭାଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଗୁହାଭିତରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ ସହିତ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଭାବିଲେ କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଖବର ଦ୍ୱାରାକାକୁ ଦେଇଲେ। ଅବଶେଷରେ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ ଜୟ କଲେ, ଏବଂ ଜାମ୍ବବାନ୍ ନିଜ କନ୍ୟା ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍ ଦିବ୍ୟ ତଜ୍ଞାନ୍ ଦେଖି, ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଓ ଜାମ୍ବବତୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ଶାନ୍ତି ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ମଣି ନେଇ ନିଜ ନିର୍ମଳତା ପ୍ରମାଣ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା ସତ୍ରାଜିତ୍ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ମଣି ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଅପବାଦ ଦୂର ହେଲା, ଜାମ୍ବବତୀ ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ଯେଉଁଠାରେ ଅପବାଦ ଦୂର ହେଲା, ସେଉଁଠି କେଉଁଠି ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ। ସତ୍ରାଜିତ୍ ଦଶଜଣ ପତ୍ନୀଠାରୁ ଏକଶେ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଜଣ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ଝେଷ୍ଠ ଭଙ୍ଗକାର, ବୀର, ବ୍ରତପତି, ଏବଂ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ସୁପ୍ରିୟ। ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରାବତୀ ତିନିଜଣ ଶିଳ୍ପ, ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟଭାମା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ସତ୍ରାଜିତ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ପରେ ଏହା ବୋଜ ଶତଧନ୍ବନ ଦ୍ୱାରା ନିୟତ ହେଲା।