ଦେବନାରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶ ପ୍ରସୂତି ହେଲା। ନନ୍ଦନ ଓ ମହାପୁରୁବଶା ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁରୁବଶାଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁଦ୍ୱାନ୍ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ପୁରୁଦ୍ୱାନ୍ ଭଦ୍ରାବତୀରେ ପୁରୂଦ୍ୱହଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟା ଥିଲେ ଐକ୍ଷାକୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସତ୍ତ୍ୱ। ସତ୍ତ୍ୱରୁ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଗୁଣରେ ଅନ୍ୱିତ, ସାତ୍ତ୍ୱତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବଂଶର କୀର୍ତିକୁ ବଢ଼ାଇଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ଜ୍ୟାମଘଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ଜାଣି, ସେ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରରେ ଧନ୍ୟ ହେଲେ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ସୋମାଙ୍କ ସହ ସଂଯୋଗ ପାଇଲେ। ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ: କୌଶଳ୍ୟା ଶୁଭ ଦେହର ସାତ୍ତ୍ୱତ ବଂଶର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଭଜିନ, ଭଜମାନ, ଦିବ୍ୟ ରାଜା ଦେବାବୃଧ। ଏହି ବଂଶରେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଅନ୍ଧକ, ସହାଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଯଦୁର ବଂଶଜ। ଏହି ଚାରି ବଂଶର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଏବେ ଶୁଣ। ଭଜମାନଙ୍କୁ ଶୃଞ୍ଜୟା ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବାହ୍ୟକ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ, ବାହ୍ୟକ ତାଙ୍କୁ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ୟା, ଯେଉଁମାନେ ଭଉଣୀ ଥିଲେ, ବହୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ନିମି, ପଣବ, ଓ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ବୃଷ୍ଣି। ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଶୃଞ୍ଜୟ, ଅୟୁତାୟୁତ, ସାହସ୍ର, ଶତଜିଦ୍ ଓ ବାମକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏମିତି ବାହ୍ୟାଭଗିନୀ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏଠି ରାଜା ଦେବାବୃଧ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—“ମୋର ଏକ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ହେଉ।” ଏହିପରି ଭାବେ ସବର୍ଣ୍ଣା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ନଦୀ ଋଷିରୂପ ହେଲେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ରାଜା ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହେଲା, ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—“ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ମହିଳା ମିଳିପାରୁନି ଯାହାର ପୁଅ ଏପରି ହେବ।” ତେଣୁ ରାଜା ଦେବାବୃଧଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ମିଳିବାକୁ, ସେ ନିଜେ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଷ୍ଠା ନେଲେ। ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ନିଜ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଥିଲା। ତାପରେ, କନ୍ୟା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସାବିତ୍ରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ କହିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଶା କଲେ ଓ ଚାହିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଉଦାରମନା ଥିଲେ; ନବମ ମାସରେ ଏହି ନଦୀଦେବୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣବାନ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେପରି ଦେବାବୃଧ ଚାହିଥିଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ଗାନ କରନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ଦେବାବୃଧଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ—ସେ ଦୂରରୁ ଶୁଣିଥିବା ପରି ନିକଟରୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ବଭ୍ରୁ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଦେବାବୃଧ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ। ପঁସଠି ଲୋକ ଓ ସତର ହଜାର ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ପୁରୁଷ ଦେବାବୃଧକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସେ ଏକ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଦାନଶୀଳ, ଶୂରବୀର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସାତ୍ତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାରଥୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ସୁମହାଭୋଜ ଓ ମାର୍ତ୍ତିକାବଳ ବଢ଼ିଲେ। ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ଦୁଇ ଭାର୍ୟା ହେଲେ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ। ଗାନ୍ଧାରୀ ସୁମିତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ; ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ଓ ଦେବମୀଢୁଷକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅନମିତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ ଥିଲେ; ଅନମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ—ପ୍ରସେନ ଓ ଶକ୍ରଜିତ୍। ପ୍ରସେନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ସହ ଜୀବନସମାନ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ। ଏକଦିନ, ରାତି ଶେଷରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥୀ ତାଙ୍କ ରଥ ସହ ନଦୀତଟରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ଯିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଭାସ୍କର ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ତେଜର ମଣ୍ଡଳରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ। ତେବେ ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଆକାଶରେ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଏବେ ସେପରି ଦେଖୁଛି।" "ଏବଂ ଯେପରି ଆପଣ ଏଠାରେ ତେଜର ଚକ୍ରରେ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଆକାଶ ଓ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାରେ କ’ଣ ତଫାତ୍?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ନିଜ ଗଳାରୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିକୁ ଖୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କିଛି ଖ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଯିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଶକ୍ରଜିତ୍ ପୁନି କହିଲେ: "ଆପଣ ଯେଉଁଠାରେ ତେଜର ମାଳା ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହି ମଣି ଦେଇଯିବା ଉଚିତ।" ତେଜସ୍ୱୀ ଭାସ୍କର ଏହି ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ, ରାଜା ଏହା ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ି କହିଲେ, "ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଯାଉଛନ୍ତି!" ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସମାଜକୁ ଅଭିଭୂତ କରି, ସେ ନଗର ଓ ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାଜା ଶକ୍ରଜିତ୍ ପ୍ରେମରେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ରହେ, ସେଠାରେ ସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ରୋଗ ଭୟ ନାହିଁ। ଗୋବିନ୍ଦ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ପ୍ରସେନଙ୍କଠାରୁ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସକ୍ଷମ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନ ଛିଣିଲେ, ନ ନିଜ କଲେ। ଏକଦିନ ପ୍ରସେନ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ଧାରଣ କରି ଶିକାରକୁ ଗଲେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ମଣିର କାରଣରେ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା। ତାପରେ ଭଲୁକାରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍ ସେହି ସିଂହକୁ ମାରି, ଦିବ୍ୟ ମଣି ନେଇ ନିଜ ଗୁହାକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ଘଟଣାରୁ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ କଲେ, ଭାବିଲେ ସେ ମଣି ଲାଗି ଚାହିଁଛନ୍ତି। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଅଭିଯୋଗ ସହିପାରିନଥିବା ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।