ଏକ ସମୟର କଥା, ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଛନ୍ଦ ଓ ଓଁକାର ଧ୍ୱନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ்ଯଜ୍ଞ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସୂକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଂଶ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଭରିଥିଲା । ସାମବେଦ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଛନ୍ଦ ଓ ଗୀତରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଦାରଣ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବିଶ୍ୱାବାସୁ—ସହିତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ତାପରେ, ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସ ଚର୍ୟା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଭୟାନକ କ୍ରିୟାବିଧି ଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଦୁଇ ଶରୀର ଓ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଦେଖାଦେଲା । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଚିହ୍ନ, ସଙ୍ଗୀତ ଶୃତି, ଷ୍ଟୋଭ ଅକ୍ଷର, ନିରୁକ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଭାଗ, ଭଷଟ୍କାର ଭିତି ଭାବେ, ନିୟମ ଓ ମୋଚନ ରୂପୀ ବିଧିଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଏହା ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବୀ ଇଳା, ଦିଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦିଗପାଳ, ଦେବୀ କନ୍ୟାମାନେ, ଦେବୀ ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତେ, ନିଜ ନିଜ ନାମ ଓ ଆକୃତି ସହିତ, ଭାଗ୍ୟର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରାଣ ଭାବେ ବିରାଜ କରୁଥିଲେ । ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ଉତ୍ସାହେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତାଙ୍କର ବୀଜ ପତିତ ହେଲା । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ଏହି କୃତ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟିଲା । ସେ ଏହି ବୀଜକୁ ଉପସଂହାର ଓ ଚମଚ ଦ୍ୱାରା ସଂଗ୍ରହ କରି, ଘୃତ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲେ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହୋମ କଲେ । ଏପରେ, ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱୟଂଭୂ ସେଠିଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସେ ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତିରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଓ ରଜସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ଏହି ଗୁଣଧର୍ମୀ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରୂପେ ବ୍ୟାପି ଥିଲା, ଏବଂ ଏହାର ଅଗ୍ନିସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ପଛରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ନିଜ ବୀଜକୁ ନେଇ ଘୃତପାତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କଲେ । ଏହି ଭାବେ ବୀଜ ଅର୍ପିତ ହେବା ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଓ ସପ୍ତସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ସହିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ବୀଜ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପିତ ହେବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରୁ କବି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରୁ ଉଦ୍ଭିନ୍ନ ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ କହିଲେ, "ତୁମେ ଭୃଗୁ", ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁ ନାମ ଦିଆଯାଇଲା । ମହାଦେବ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ, "ମୋର ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଆଶା ଓ ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୃଗୁ ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ; ଏହି ଭୃଗୁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ ।" ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଏହିପରି ମହାଦେବ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ । ଏବଂ ଭୃଗୁ ଯେହେତୁ ଭାରୁଣିୟ, ତେଣୁ ସେ ଭାରୁଣିପୁତ୍ର ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ତାପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବୀଜ ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ପତିତ ହେଲା; ଏହି ଅଙ୍ଗାରରୁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅଙ୍ଗିରାସ ଜନ୍ମିଲେ । ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ବୀଜ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ତେଣୁ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ମୋର ହେଉ ।" ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, "ଏହିପରି ହେଉ" ବୋଲି କହିଲେ । ଏହିପରି, ଅଙ୍ଗିରାସ ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ଏପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଛଅଥର ବୀଜ ଅର୍ପଣ କରିଲେ; ଏହିପରି, ପ୍ରଥମେ ମାରୀଚି ତାଙ୍କର କିରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କ୍ରତୁ ଜନ୍ମିଲେ । ତୃତୀୟ ଭାବରେ ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଅତ୍ରି ବୋଲି ପରିଚିତ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁଲହ ଦୀର୍ଘ କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ବସୁମାନ ବସୁମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ; ସତ୍ୟବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠ ବୋଲି କହନ୍ତି । ଏହି ଛଅ ମହାର୍ଷି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନୋଜ ନନ୍ଦନ । ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ; ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ, ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ମାରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପୌଲହ, ବଶିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି—ଏହି ପୂର୍ବଜ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ତିନି ଗୁଣ ଥିଲା—ଅପୂର୍ବ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯମ ଦେବତା ରାଜା ଭାବେ ବିରାଜ କରନ୍ତି, ଦୋଷୀମାନେ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ; ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଅନେକ ନାମରେ ପରିଚିତ—କର୍ଦ୍ଦମ, କଶ୍ୟପ, ଶେଷ, ବିକ୍ରାନ୍ତ, ସୁଶ୍ରୁବସ୍, ବହୁପୁତ୍ର, କୁମାର, ବିବସ୍ୱାନ, ଶୁଚିଶ୍ରବା ଓଁ । ପ୍ରଚେତାସ୍, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ବହୁଲଶ୍ୱ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ କୁଶ ଶିରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଚିନ୍ତାର ଦ୍ରୁତତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାପି ଓ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବିରାଜ କରନ୍ତି । ଭସ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବେ, ଅପବିତ୍ରତା ନାଶକ ଭାବେ, ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ । ତାଙ୍କର ଧାରାରୁ ଦୁଇ ଏକାକୃତ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୋଷରହିତ ଭାବେ ଚକ୍ଷୁରୁ ଜନ୍ମିଲେ । ଏହି ଧାରାରୁ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମିଲେ; କେଶରୁ ଋଷିମାନେ ଓ ପସିନା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ । ମାସ ଦୁଷ୍ଟ, ପକ୍ଷ ତାଙ୍କର ସଂଧି, ବର୍ଷ, ଦିନ ଓ ରାତି ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶ; ତାଙ୍କର ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଦୁଷ୍ଟ ଅଲୋକ । ଯାହା ଭୟାନକ, ତାହାକୁ ରକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ତାହାକୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ଜାଣିବେ, ଧୂଆଁ ପଶୁ ରୂପେ ବିବେଚିତ । ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ରୁଦ୍ରମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅଙ୍ଗାରରୁ ଦେବ ଓ ମାନବ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ, ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରଥମ; ସେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରକ୍ତା, ଏଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି ।