ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟମାନେ କିଏ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା, ତାହା କହିବି। ସତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ—ଦିକ୍ପତି, ବାକ୍ପତି, ବିଶ୍ୱ, ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ। ସ୍ୱମୃଡୀକ, ଅଧିପ, ବର୍ଚ୍ଛୋଧା, ମୁହ୍ୟସର୍ବଶ, ବାସବ, ସଦାଶ୍ୱ, କ୍ଷେମାନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଏହି ସତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ମୋଟେ ଦ୍ୱାଦଶ (ବାରି) ଜଣ ଦେବତା, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ସମୟରେ ଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ତେର ଝିଅ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅଜ, ପରଶୁ, ଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟଔଷଧି, ନୟ, ଦେବାନୁଜ, ଅପ୍ରତିମ, ମହୋତ୍ସାହ, ଉଶିଜ, ବିନୀତ, ସୁକେତୁ, ସୁମିତ୍ର, ସୁବଳ ଏବଂ ଶୁଚି। ଏହି ସମସ୍ତେ ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତରର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଉତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହିପରି ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏବେ ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ତାମସ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ, ସତ୍ୟ, ସ୍ୱରୂପ, ସୁଧି ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ହରି ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୀର୍ଷ୍ୟଣ୍ୟ, ଏବଂ ତମା ଅଷ୍ଟମ। ସେଇ ସମୟରେ, ଏହି ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ସ୍ମୃତ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି ପ୍ରାୟ ଶତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି। ଶୀର୍ଷ୍ୟଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସତ୍ୟପ୍ରାଣ, ଏବଂ ତମା ଅଷ୍ଟମ। ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ସେଇ ଅନ୍ତରାଳରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଥିଲେ—କାବ୍ୟ, ହର୍ଷ, କାଶ୍ୟପ, ପୃଥୁ, ଆତ୍ରେୟ, ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମା ଏବଂ ଭାର୍ଗବ। ପୌଲହ, ବନପୀଠ, ଗୋତ୍ରବାସିଷ୍ଠ, ଚୈତ୍ର ଏବଂ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଋଷିମାନେ। ତାମସ ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଥିଲେ—ଜନୁବଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତି, ନର, ଖ୍ୟାତି, ଭୟ, ପ୍ରିୟଭୃତ୍ୟ, ଅବକ୍ଷି, ପୃଷ୍ଠଲୋଢ, ଦୃଢୋଦ୍ୟତ, ଋତ, ଏବଂ ଋତବନ୍ଧୁ। ପଞ୍ଚମ ମନ୍ୱନ୍ତର, ଅର୍ଥାତ୍ କାରିଷ୍ଣବ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପବିଭାଗ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏଠି ଥିଲେ—ଅମୃତା, ଭାଭୂତରଜ, ବିକୁଣ୍ଠ, ସୁମେଧା। ଏହିମାନେ ପ୍ରଜାପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ କାରିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଏବଂ ଚାରି ଉଜ୍ୱଳ ଦଳ ଥିଲେ। ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ସ୍ୱତ୍ର, ବିପ୍ରେଗ୍ନି, ଭାସ, ସ୍ୱ, ପ୍ରତ୍ୟେତି, ସ୍ଥାମୃତ, ସୁମତି, ବାବିରାବ, ବାଚିନୋଦ, ଏବଂ ଶ୍ରବସ। ପ୍ରବିରାଶୀ, ବାଦ, ପ୍ରାଶ ମିଳି ଚୌଦ୍ଦ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହିମାନେ ଅମୃତାଭାସ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଦଳର ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ମତି, ସୁମତି, ଋତ, ସତ୍ୟ, ଆବୃତି, ବିବୃତି, ମଦ, ବିନୟ। ଭାଭୂତରଜ ମାନେ—ଜେତା, ଜିଷ୍ଣୁ, ସହ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଶ୍ରବସ। ବିକୁଣ୍ଠମାନେ—ବୃଷଭେତ୍ତା, ଜୟ, ଭୀମ, ଶୁଚି, ଦାନ୍ତ, ଯଶୋ, ଦମ, ନାଥ, ବିଦ୍ୱାନ, ଅଜେୟ, କୃଶ, ଗୌର, ଧ୍ରୁବ। ସୁମେଧାମାନେ—ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ସତ୍ୟମେଧା, ପୃଶ୍ରିମେଧା, ଅଲ୍ପମେଧା, ଭୂୟୋମେଧା, ଦୀପ୍ତିମେଧା, ଯଶୋମେଧା, ସ୍ଥିରମେଧା, ସର୍ବମେଧା, ଅଶ୍ୱମେଧା, ପ୍ରତିମେଧା, ମେଧାବାନ, ମେଧାହର୍ତ୍ତା। ସେଇ ସମୟରେ ଭିବୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ଯିଏ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ। ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ୱେଦବାହୁ, କାଶ୍ୟପ ଯଜୁର ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟରୋମ ଆଙ୍ଗିରସ, ୱେଦଶ୍ରୀ ଭାର୍ଗବ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ ବାସିଷ୍ଠ, ପର୍ଜନ୍ୟ ପୌଲହ, ସତ୍ୟନେତ୍ର ଆତ୍ରେୟ। ଏହିମାନେ ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଋଷି। ଏହିମାନେ ପଞ୍ଚମ କାରିଷ୍ଣବ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ, ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ, ପବିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁହୀନ, ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଞ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ—ଏହି ଚାରି ମନୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଛଅଟିଏ ମନ୍ୱନ୍ତର, ଅର୍ଥାତ୍ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଦେବମାନେ ଥିଲେ—ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ, ଏହିଁଠାରେ ଅଜନ୍ମା, ପୃଥୁକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲେଖା। ଏହିମାନେ ପଞ୍ଚ ଦଳ ଦେବତା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମାତୃମାନେ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି; ଏହିମାନେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ଆରଣ୍ୟଙ୍କ ନାତିମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ଅଷ୍ଟଜନିଆ। ପ୍ରଥମ ଦଳରେ ଥିଲେ—ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ବସୁହୟ, ଅତିଥି, ପ୍ରିୟବତ, ଶ୍ରୋତା, ମନ୍ତା, ସୁମନ୍ତା। ଶ୍ୟେନଭଦ୍ର, ପଶ୍ୟ, ପଥ୍ୟନେତ୍ର, ମହାୟଶା, ସୁମନା, ସୁବେତା, ରୈବତ, ସୁପ୍ରଚେତସ, ଦ୍ୟୁତି, ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଏହି ପିଢ଼ିର ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନ। ଭବିଷ୍ୟତ ଦେବମାନେ—ବିଜୟ, ସୁଜୟ, ମନୋଦ୍ୟାନ, ସୁମତି, ସୁପରି, ବିଜ୍ଞାତ, ଅର୍ଥପତି। ପୃଥୁକମାନେ—ଅଜିଷ୍ଟ, ଶାକ୍ୟନ, ବାନପୃଷ୍ଠ, ଶଙ୍କର, ସତ୍ୟଧୃଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ବିଜୟ, ଅଜିତ। ଲେଖାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି—ମନୋଜବ, ପ୍ରଘାସ, ପ୍ରଚେତା, ମହାୟଶା, ବାତ, ଧ୍ରୁବକ୍ଷିତି, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅବନ, ବୃହସ୍ପତି। ମନୋଜବ ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ। ଉନ୍ନତ, ଭାର୍ଗବ, ହବିଷ୍ମାନ୍ (ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ) ଏହି ଦଳରେ ଥିଲେ। ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବାସିଷ୍ଠ, ବିରଜ, ଅତିମାନ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ସହିଷ୍ଣୁ, ପୌଲହ, ମଧୁରା, ତ୍ରେୟ—ଏହି ସପ୍ତ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଋଷି। ଊରୁ, ପୂରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, କୃତି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନବପୁତ୍ର ଏବଂ ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଏହିମାନେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ନାଦ୍ୱାଳୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏଠାରେ ବୃହତ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା ବୈବସ୍ବତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି। ଏବେ କାହାକୁ କାହାର ବଂଶରେ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେଠି କାଶ୍ୟପ ବଂଶରେ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଜନ୍ମିଥିଲେ—ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣ।