ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୟାତି, ପୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଯୟାତି ନିଜର ସବୁଠୁ କନିଆ ପୁତ୍ର ପୁରୁକୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏପରି କଥା କହିଲେ: “ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ କିପରି ପୁରୁକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ? ଦେବୟାନୀଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନାତି ଯଦୁ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁଦିଆ ରାଜ୍ୟ କିପରି ଦେବେ?” ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲେ: “ଯଦୁ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ତା’ପରେ ତୁର୍ବସୁ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାରୁ ଦୃହ୍ୟୁ, ତା’ପରେ ଅନୁ ଏବଂ ପୁରୁ। ଅଧିକ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁଦିଆ କନିଆ ପୁତ୍ର କିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇବ? ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି।” ଏପରେ ଯୟାତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କେବେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ନିଜ ମାତାପିତାଙ୍କ କଥା ମାନେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ। ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଯଦୁ ମୋର ଆଜ୍ଞା ମାନିଲେ ନାହିଁ। ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିରୋଧ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତ ପୁତ୍ର। ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦୃହ୍ୟୁ ଏବଂ ଅନୁ ମୋତେ ଅସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଅତି ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲି। କିନ୍ତୁ ପୁରୁ ମୋର କଥା ପୂରଣ କରିଲେ ଏବଂ ମୋତେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେ କନିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ; ସେ ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଶୁକ୍ର ମହାର୍ଷି ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ: ‘ଯିଏ ପିତାଙ୍କ କଥା ମାନେ, ସେ ରାଜା ହେବ।’ ତେଣୁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ପୁରୁକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ। କନିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଗୁଣବାନ ଏବଂ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ସବୁ ଭଲ ଦାୟି, ସେ ନାଥ। ପୁରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ସେ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ବର ପ୍ରଦାନ ପରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପ୍ରଜାମାନେ ଏବଂ ଦେଶବାସୀମାନେ କଥା କହିଲେ। ତେବେ ନହୁଷ ନିଜ ପୁତ୍ର ପୁରୁକୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରିଲେ। ତୁର୍ବସୁକୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବସାଇଲେ, ଯଦୁକୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବସାଇଲେ। ଦୃହ୍ୟୁ ଏବଂ ଅନୁକୁ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସାଇଲେ। ଯୟାତି ସାପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ଏହି ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମରେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ। ଏପରି ଭାଗ କରି, ନହୁଷ ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଧନୁ-ବାଣ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇ, ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଯୟାତି ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ: “ଯିଏ ଶେଷରେ ଆସି, ଆକାଂକ୍ଷାମାନେ କୁମି ତାଳପୋକର ଚଉଁ ଭଳି ଶରୀରରେ ଗୁପ୍ତ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ।” ଅଭିଲାଷ ଭୋଗ କରି କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦେଲେ ଭଳି, ଅଭିଲାଷ ଆଉ ବଢ଼େ। ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଚାଉଳ, ଯବ, ସୋନା, ଗାଁଉ, ନାରୀ ଅଛି, ଏହି ସବୁ ଏକ ମଣିଷ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହା ଦେଖି, ମଣିଷ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଭାଷାରେ ପବିତ୍ରତାର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଆକାଂକ୍ଷା କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କରେ ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯେଉଁ ଆକାଂକ୍ଷା ବିକୃତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ, ଶରୀର ବୃଦ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଷ୍କ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି ଆସକ୍ତିର ଶେଷ ଅନ୍ତ, ଯିଏ ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେ ଖୁସି ହୁଏ। ବୃଦ୍ଧ ଲୋକର ଧନ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଓ ଧନ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଖୁସି ଆସକ୍ତି ବିନା ଅଛି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସବୁ ଖୁସି, ତୃଷ୍ଣା ବିନା ଖୁସି ଏହାର ଏକ ସୋଳାଁଠା ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ। ଏପରି କଥା କହି, ସେ ରାଜା ଋଷି, ନିଜ ଜନନୀ ସହିତ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଭୃଗୁ ପର୍ବତରେ ତାପସ୍ୟା କରି, ଶତ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ, ଦେବ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲେ। ଯୟାତିଙ୍କର ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଖ୍ୟାନ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଲୋକ, ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜଜନମାନେ, ଶୁଭ, ଧନୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଯଦୁ ବଂଶର ବିବରଣୀ କହିବି, ଯଦୁ ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହିବି। ଯଦୁଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଦେବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭଳି: ସହସ୍ରଜିତ ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମ, ତା’ପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁ, ନୀଳ, ଜିତ ଏବଂ ଲଘୁ। ସହସ୍ରଜିତଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଶତଜିତ; ଶତଜିତଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ: ହୈହୟ, ହୟ, ଏବଂ ରାଜା ବେନୁହୟ। ହୈହୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଣାଯାଉଛି। କୀର୍ତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର; ସଂଜ୍ଞେୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ସଂଜ୍ଞେୟ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା ମହିଷ୍ମାନ। ମହିଷ୍ମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟ, ବୀର ଏବଂ କାଶୀର ରାଜା। ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଦୁର୍ମଦ; ଦୁର୍ମଦଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଙ୍କ। କଙ୍କଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର: କୃତବିର୍ୟ, କାର୍ତ୍ତବିର୍ୟ, କୃତବର୍ମା, ଏବଂ କୃତ। କୃତ ଚାରିଥର ପୁତ୍ର; କୃତବିର୍ୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ଏକ ହଜାର ଭୁଜା ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସାପ୍ତଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହେଲେ। କାର୍ତ୍ତବିର୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତାପସ୍ୟା କରି, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।