ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସପ୍ତ ମନସପୁତ୍ର କେମିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁପ୍ତ ଗାଥା ଜାଣିବାକୁ ମୁନିମାନେ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ତେବେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଧିକାରୀ ମହାନ ସୂତ ମୁନି ଶୁଭବାଣୀ କହିଲେ। ସେମାନେ ପଚାରିଲେ—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିବା ସେହି ସପ୍ତ ମହାନ ଋଷିମାନେ କିପରି ପୁନି ଭାବେ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଭବ ଦେବଙ୍କର ଶାପର ଫଳରେ ସେମାନେ ସେ ସମୟରେ ତପସ୍ୟା ଲାଭ କରିପାରିଲେନି; ତଥାପି, ଏକବାର ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ମହାନ ଋଷିମାନେ ସଂସାରରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞରେ ଏହିପରି କହିଲେ—“ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।” ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ଭବଙ୍କ ଶାପର ଶିକାର ହେଲେ, ପରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ବରୁଣ ଦେବଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞ ସମୟରେ, ବରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବଙ୍କ ମୁଖରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହବିଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିର ଆଶାରେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହି ଘଟଣାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ପୁତ୍ର—ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଏମାନେ ଏହିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗ ଓ ଦେହଧାରୀ ବଷଟ୍କାର ସମେତ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ସେଠି, ହଜାର ହଜାର ସାମନ୍ ଓ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ସାକାର ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଏବଂ ଋଗ୍ବେଦ ଶବ୍ଦମାଳା ସହିତ ଉଦୟ ହେଲା। ଯଜୁର୍ବେଦ ଛନ୍ଦ ଓ ଓଁକାର ଧ୍ୱନିରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଷ୍ଟୋତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଭରିଥିଲା। ସାମବେଦ ଛନ୍ଦ ଓ ଗୀତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱାବାସୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରିୟାବିଧି ଓ ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସ ପ୍ରଥା ସହିତ, ଦୁଇ ଶରୀର ଓ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ଉଚ୍ଚାରଣ, ସ୍ୱର, ସ୍ତୋଭାକ୍ଷର, ନିରୁକ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଭାଗ, ବଷଟ୍କାର ଏହାଙ୍କର ଆଧାର, ନିୟମ ଓ ମୋକ୍ଷ ନିୟମ ସମେତ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଚମକୁଥିବା ଦେବୀ ଇଳା, ଦିଗ୍ବଳୀ ଓ ତାଙ୍କର ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ, ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ମାତୃମାନେ ସେଠି ଥିଲେ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନାମ ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବରୁଣଙ୍କ ରୂପରେ ଦେବଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରାଣ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଆଶାରେ ବୀଜ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ କଲେ। ଏହି କଥାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଲୋଉ ଓ ଛମଚରେ ସେହି ବୀଜ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଘୃତ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ହବିଷ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ, ସେହି ଯଜ୍ଞରେ, ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ, ଅନ୍ଧକାରର ବ୍ୟାପ୍ତି, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେହି ଶକ୍ତିରୁ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିରାଜିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସମୟରେ କର୍ମଜନିତ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ବୀଜ ଘୃତପାତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହିପରି ବୀଜ ଅର୍ପିତ ହେବା ସହିତ, ଚମକୁଥିବା ଆକୃତିରେ ମହାନ ଋଷିମାନେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ସପ୍ତପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ସହିତ। ବୀଜ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପିତ ହେବା ସମୟରେ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରୁ କବି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ କହିଲେ—"ତୁମେ ଭୃଗୁ," ଏହିପରି ସେ ଭୃଗୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ମହାଦେବ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ମୋର ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ଆଶା ଓ ଦୀକ୍ଷାରୁ ଏହା ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛ, ଏହି ଭୃଗୁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ।" ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ମହାଦେବ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ବରୁଣରୁ ଜନ୍ମ ହେବା କାରଣରୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ବରୁଣପୁତ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ତାପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବୀଜ ଅଙ୍ଗାରରେ ପତିତ ହେଲା; ଅଙ୍ଗାରରୁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ବୀଜ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ମୋର ହେଉ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ତଥାସ୍ତୁ," ତେଣୁ ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଛଅଥର ବୀଜ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏଠାରୁ ଛଅ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ମରୀଚି, ଯିଏ କି କିରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କ୍ରତୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। "ମୁଁ ତୃତୀୟ"—ଏହି ଅର୍ଥରେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ରି ବୋଲାଯାଏ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଏହି ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ପୁଲହ ଦୀର୍ଘ କେଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ବସୁମାନ, ଯିଏ ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତାଙ୍କୁ ବଶିଷ୍ଠ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କୁହନ୍ତି। ଏହି ଛଅ ମହାନ ଋଷି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସପୁତ୍ର। ଏହିମାନେ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଜାପିତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇଲେ; ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି ପରିଚିତ। ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଋଷି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପୌଲହ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଆତ୍ରେୟ ଗୋତ୍ରର ପୂର୍ବଜମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଏକ ସମୟରେ ତିନି ଗୁଣର ଧାରକ, ଅପୂର୍ବ, ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଚମତ୍କାର ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଯମ ରାଜା; ଦୋଷୀମାନେ ଯମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଜାପତି; ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ।