ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏକଥର ରାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଖାଦ୍ୟ କେବେ ଶୁନ୍ୟ ହେଉନାହିଁ। ମିତ୍ରାଜ୍ୟୋତି ନାମକ କନ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନୀ ମାରୁତଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୋକ୍ଷଦର୍ଶୀ ନରମାନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଘର ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡି ଦେଇ, ସେମାନେ ବିରାଗରେ ସ୍ଥିତି ହେଲେ; ଏଠାରେ ତପସ୍ୱୀ ଶିଳ୍ପ ଅଂଗୀକାର କରି, ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅନପାୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଦାନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ନାମକ ମହାତପସ୍ୱୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂଜୟ, ସଂଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ବିଜୟ। ବିଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟନ୍ଦ୍ୱ, ଏବଂ ହର୍ୟନ୍ଦ୍ୱଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସହଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସହଦେବଙ୍କ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁତ୍ର ଅଦୀନ, ଅଦୀନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟସେନ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂକୃତି। ସଂକୃତିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃତଧର୍ମ, ତିନି ବି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଶାଳୀ। ଏହିପରି, ଏହା ନହୁଷଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ, ଏମାନେ ଜାଣ। ନହୁଷଙ୍କ ସଠି ଅନୁସନ୍ଧାନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିରଜା ନାମକ ନବୀନା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ: ଯତି, ଯୟାତି, ସଂୟାତି, ଆୟାତି ଓ ଦୁଇ ଜଣ ତୁଦ୍ୱୟା; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯତି ବଡ଼, ଯୟାତି ଦ୍ୱିତୀୟ। ଏ ସମୟରେ ଏକ ଋଷି, କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ କନ୍ୟା ଗା ନାମକ କନ୍ୟାକୁ ଜୀବନ ସାଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସହିନିଷ୍ଠା ଓ ବିରାଗ ଅଂଗୀକାର କରି, ଋଷି ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକତା ପାଇଲେ। ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ଭୂମିର ନାଥ ଯୟାତି, ଉଶନସଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀକୁ ଜୀବନ ସାଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ, ପୂରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ, ପୂରୁ—ଏହି ତିନି ଜଣ ଦେବସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର। ଏଉଁପରେ ରୁଦ୍ର, ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ରଥ ଦେଲେ। ମନରେ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗୋଡ଼ା ସହିତ ଏହି ରଥକୁ ବାନ୍ଧି, ସେ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କଲେ। ଯୟାତି, ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ପୌରବ ରାଜାଙ୍କ ରଥୀ ହେଲେ। ଏହି ରଥ, କୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ, ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ନାତି, ଭାଟସଦେଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା କୌରବ ରଥ, ଜ୍ଞାନୀ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଏହି ରଥର ଅଧିକାରୀ ଜନମେଜୟ, ଏଉଁ ସମୟରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅପରିପକ୍ୱ, ଲୋହଗନ୍ଧା, ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମାନବର ଶାସକକୁ କ୍ଷତି କଲେ। ଏହି ରାଜା ଋଷି ଲୋହଗନ୍ଧା, ଏଉଁଠାରେ ସେ ଏଉଁଠାରେ ଭାଗିବାକୁ ବିବସ୍ତ ହେଲେ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେ କେବେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ନାପାଇଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି କେବେ ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଭରିଗଲା, ତେଣୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଋଷି ହେତୁକାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ମନୋଭାବ ଋଷି, ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଜନମେଜୟ, ଶୌନକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା ଦେବା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ। ଲୋହଗନ୍ଧା ନିଜ ଗୃହ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚେଦି ରାଜା ଭାସୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ପରେ ଶକ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଭୀମ ଯରାସନ୍ଧକୁ ବଧ କରିବା ପରେ, କୌରବ ରାଜପୁତ୍ର ଆନୁଭବ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ବଡ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପୁତ୍ର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଧୂସର କେଶ ଆସିଛି; କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଯୁବାବସ୍ଥାର ସନ୍ତୋଷ ମିଳୁନାହିଁ।" "ତୁମେ, ଯଦୁ, ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଏହାର ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର; ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନିଜେ ନିଅ।" ଏପରି କହି, ଯଦୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ଏହି ଦାନ ଉପାର୍ଜନ କରିବାକୁ ଶ୍ରମ କରିବି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।" "ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନେକ ଦୋଷ ଆଣେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ପାନ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ; ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।" "ଧୂସର କେଶ ଓ ଦାଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତିହୀନ, ଏକ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଠାରେ ଗଢ଼ା, ଏବେ ଦୟାଜନକ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଛି।" "ଦାୟିତ୍ୱ କରିପାରିବିନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅବହେଳିତ, ଭୟରେ ବହୁତ ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ—ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୁଁ ଚାହେଁନାହିଁ।" "ତୁମର ଅନେକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ସେମାନେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରକୁ ଚୟନ କର।" ଏପରି ଯଦୁ କହିବା ପରେ, ଯୟାତି ଖୁବ୍ ରାଗି, ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, ନିଜ ବଡ଼ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ରୁଟି କଲେ: "ଅନ୍ୟ କୋଣସି ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୋଣସି ଧର୍ମ ନୀତି ଅଛି କି, ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିଛ? ନୂତନ ଶିକ୍ଷକ ମାନି, ଏପରି କଥା କହୁଛ?" ଏପରି କହି ଯଦୁଙ୍କୁ ରାଜା ରାଗରେ ଶାପ ଦେଲେ: "ତୁମେ ମୋ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିଛ, ତୁମ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛ।" "ଏହିପରି, ମୂଢ଼, ତୁମେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଂଶ ପାଇବ ନାହିଁ, ତୁମର ବଂଶ ଦୀର୍ଘ ହେବ ନାହିଁ; ତୁର୍ବସୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୋଷ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ତୁର୍ବସୁ କହିଲେ: "ପିତା, ମୁଁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚାହେଁନାହିଁ, ଯାହା ଆନନ୍ଦକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଅନେକ ଦୋଷ ଆଣେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ପାନ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ। ତେଣୁ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।