ଏକ ସମୟର କଥା, ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜୀଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଭୂକ୍ଷା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଣ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିଥାନ୍ତ, ମୁଁ କଦାପି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥାନ୍ତି ।" ତଥାପି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାର କରିବାକୁ ପ୍ରତିଞ୍ଜା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ । ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦ୍ୱାରା ରାଜୀଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିକୁ ବିକୃତ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ । ଏହାର ଫଳରେ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମବିରୋଧୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଦେବତାପତିର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ରାଜୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହା ପରେ, ମହାନ ମନ ମାରୁତ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ କିପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଓ ସେଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅମାନେ କିପରି ବୀରତା ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି । ଏକ ରାଜା, ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ଅଠାଠିଏ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରତିମାସ ମାରୁତସୋମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ । ଏହାର ଫଳରେ, ମାରୁତମାନେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଦାନ କଲେ । ଏହି ଭୋଜନ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏକଥର ପକାଯାଇଥିଲା ଓ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଲୋକଙ୍କୁ ବଣ୍ଟିଦେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ । ମିତ୍ରାଜ୍ୟୋତି ନାମକ କନ୍ୟା ଓ ମାରୁତଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମୁକ୍ତିଦର୍ଶୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୈକ୍ଷ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଅନପାୟା ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମଦାନ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ନାମକ ମହାତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମିଲେ । ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ସଞ୍ଜୟ, ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଜୟ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ବିଜୟ ଓ ପରେ ହର୍ୟନ୍ଦ୍ବ ଓ ସହଦେବ ହେଲେ । ସହଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଅଦୀନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଜୟସେନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଂକୃତି, ତାଙ୍କ ପୁଅ କୃତଧର୍ମ—ଏହିପରି ନହୁଷଙ୍କ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା । ନହୁଷଙ୍କ ଛଅ ଜଣ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବିରାଜା ନାମକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଥିଲେ—ଯତି, ଯୟାତି, ସଂୟାତି, ଆୟାତି ଓ ଦୁଇ ଜଣ ତୁଦ୍ୱୟା । ତାଙ୍କୁଠାରେ ଯତି ବଡ଼, ଯୟାତି ଦ୍ୱିତୀୟ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଋଷି କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଝିଅ ଗାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ତ୍ୟାଗ ଓ କ୍ଷମା ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏହି ପଞ୍ଚ ଭାଇ ମଧ୍ୟରୁ ଯୟାତି, ଭୂମିର ନାଥ, ଉଶନାଙ୍କ ଝିଅ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ । ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରୁଦ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ ରଥ ଦାନ କଲେ, ଯାହା ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ମନପରି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେହି ରଥରେ ଯୟାତି କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଭୂମି ବିଜୟ କଲେ । ଯୟାତି ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପୌରବ ରାଜାଙ୍କ ରଥୀ ହେଲେ । ଏହି ରଥ ପରେ କୁରୁଙ୍କ ପୁଅ, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ନାତି ଜନମେଜୟଙ୍କ କାଛକୁ ଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ଏହା ବିନଶ୍ଟ ହେଲା । ଏହାର କାରଣ ଥିଲା, ଶିଶୁ ଓ ଅବିବେକୀ ଜନମେଜୟ ଲୋହଗନ୍ଧ ନାମକ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ । ଲୋହଗନ୍ଧ ଏଠାରୁ ସେଠା ଭଗି ଚାଲିଲେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଓ ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ । ଏହି ଦୁଃଖରେ ତାଳମାଳ ହୋଇ ସେ ମହାନ ଋଷି ହେତୁକଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିଲେ । ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରୋତ ନାମକ ମହାନ ଋଷି ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ । ଲୋହଗନ୍ଧ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଁଚି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚେଦିରାଜ ବସୁଙ୍କୁ ମିଳିଲା । ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହା ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ ଭୀମ ଯବ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, କୌରବ ପ୍ରଭୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥକୁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଏହିପରି, ଯୟାତି ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ବୟସ ଓ ପକା କେଶ ଆସିଛି, କାବ୍ୟ ଉଶନାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିନି । ତୁମେ ମୋ ବୟସ ଓ ତାହାର ଦୁଃଖ ଗ୍ରହଣ କର ।" ଯଦୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଞ୍ଜା କରିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ଶ୍ରମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ବୟସ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ ।" ସେ କହିଲେ, "ବୟସରେ ବହୁତ ଦୋଷ ଅଛି, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ଭୋଜନ ଓ ପାନରେ ଲିନ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ । ତେଣୁ ରାଜା, ମୁଁ ବୟସ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ ।" ସେ ସେଠାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଧଳା କେଶ ଓ ଢାଢି, ଦୁଃଖ ଭରା ଦେହ, ଏବଂ ଦୂର୍ବଳତାରେ ମୁଁ ଏବେ ଦୟାନୀୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଉଛି ।