ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି—ଏଠାରେ ସତରେହ (୭୧) ଚତୁର୍ୟୁଗ ମାନଙ୍କ ଏକ ଏକ ସମୂହ ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରଜାତି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତ, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏଉଁ ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣାକୁ, ମନୁଙ୍କ ଆରମ୍ଭରୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି—ବିଶେଷକରି ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାକୁ କହିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଉଛି। ଏହି ପ୍ରଥମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଗତ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତାହାର ଆରମ୍ଭ ଘଟିଥିଲା। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅବଧିରେ ସତ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ; ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅବଧି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରେ ଦକ୍ଷ, ଋଷିମାନେ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାନ୍ଭାବମାନେ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଇଥିଲେ, ଫଳରୂପେ ସେମାନେ ଏହି ଭୂଲୋକରେ ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପୁଣି, ସେହି ସତ ମହାର୍ଷି—ଏହି ସତ ମନସ୍ ପୁତ୍ର—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ମହାନ୍ଭାବମାନେ, ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଜାନ୍ମକୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମମୟ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବେ କହିବି। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବଂଶରୁ, ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ୍ ପୁନଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ତାହାରେ ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ସନ୍ଦେହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତଧାରୀ ଥିବା ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ସତ ପୁରାତନ ଋଷି ଏବଂ ସତ ମନସ୍ପୁତ୍ର ପୂର୍ବେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଓ ପୁତ୍ର ଭାବେ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ?' ତେବେ, ପୁରାଣବିଦ୍ୟ ସୂତ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାଣୀ କହିଲେ—'ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିବା ସେହି ସତ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ କିପରି ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କଲେ?' ଏହି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ, ସମୟରେ ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏକବାର ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ପୁନଃ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ସେହି ମହାମୁନିମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟରେ କଥା ହେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବରୁଣ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଲା। ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମନେବା; ଏହାରୁ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।' ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଭବଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ବଡ଼ ଦେବ ଯଜ୍ଞରେ, ବରୁଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ପ୍ରଜା ଉତ୍ପାଦନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ସେଠାରୁ ଏହି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଶୁଣିଛୁ। ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ଏହି ଆଠ ଜଣେ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହି ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଯଜ୍ଞଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ସକାଳ ଭାଗ ନେଇ, ଦେହୀନ ବଷଟ୍କାର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ, ହଜାର ହଜାର ସାମ ଗୀତ ଓ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ର ସାକାର ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଋଗ୍ବେଦ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଲା। ଯଜୁର୍ବେଦ, ଛନ୍ଦ ଓ ଓଁକାର ଧ୍ୱନିରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଯଜ୍ଞ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶ୍ଲୋକ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସାମବେଦ, ଛନ୍ଦ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ, ଭୟାନକ ନିୟମ ଓ ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସ ପ୍ରଥା ସହିତ, ଦୁଇ ଦେହ ଓ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଉଚ୍ଚାରଣ, ସ୍ୱର, ଷ୍ଟୋଭ ଶବ୍ଦ, ନିରୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱର ବିଭାଗ, ବଷଟ୍କାର ଆଧାର ଭାବେ, ନିୟମ ଓ ମୁକ୍ତିର ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦୀପ୍ତିମୟୀ ଦେବୀ ଇଳା, ଦିଗ୍ମାନ୍ଦଳ ଓ ତାଙ୍କ ପାଳକ, ଦେବକନ୍ୟାମାନେ, ପତ୍ନୀମାନେ ଓ ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ, ନିଜ ନାମ ଓ ରୂପ ନେଇ, ବରୁଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ବେଗରେ, ତାଙ୍କର ବୀଜ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେଲା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଠାରୁ, କୁଶା ଓ ଚମଚ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁ ବୀଜକୁ ଉଠାଇ ଘୃତ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହୋମ କଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଜଗତରେ ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ, ତାମସିକ ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍ ଗୁଣ ଉପଜିଲା। ଏହି ଗୁଣମୟ ଶକ୍ତିରୁ, ସେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ତାମସିକ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କାରଣ ଏହା ଅଗ୍ନି ଓ ତାମସ ମିଶ୍ରିତ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, କର୍ମଜନିତ ପୁତ୍ରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ନିଜ ବୀଜକୁ ଘୃତ ପାତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏପରି ଅର୍ପିତ ବୀଜରୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସପ୍ତପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିକୁ ବୀଜ ଅର୍ପଣ କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ତାହାର ଶିଖାରୁ କବି (ଭୃଗୁ) ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରୁ ଉପଜିତ ଦେଖି, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ କହିଲେ—'ତୁମେ ଭୃଗୁ'—ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁ ଭାବେ ପରିଚୟ ମିଳିଲା। ମହାଦେବ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—'ମୋର ପୁତ୍ର କାମନା ଓ ଦୀକ୍ଷାରୁ ତୁମେ ଉପଜିଛ; ଏହି ଭୃଗୁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।' ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ତେଣୁ ମହାଦେବ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ତିନି ବରୁଣଙ୍କୁ ଉପଜିଥିବାରୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ବରୁଣପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବୀଜ ଅଂଗାର ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ଏଠାରୁ ଅଙ୍ଗସମୂହ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଜନ୍ମ ନେଲେ।