ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କହାଯାଏ ଯେ, ପୌରୋରବ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କୌଶିକଙ୍କଠାରୁ କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମା, ସୈଧବାୟନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଦୃଷଦ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଷ୍ଟକ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟକଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଜାହ୍ନୁ ବଂଶରୁ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହା ପରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "କେଉଁ ଚିହ୍ନ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ? କେଉଁ ଉପାୟ, କେଉଁ ଉତ୍ସ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ଅଧିଗତ କଲେ? ଏହା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କି, କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା—ଏହି ଭେଦ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁନି, ସୂତା ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ: "ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମ ଆଶା କରି ବଳି ଦେଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଏହି ଧର୍ମ ବୁଝାଇଦେଇ, ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀ ମାନବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ, ସେ କେବଳ ଲୋକମାନ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଖାଦେବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭ ଏବଂ ମୋହରେ ପଡି, ଅନ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଦାନ ଫଳଦାୟୀ ହୁଏନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ଦାନ କିମ୍ବା ବଳି ଅବସ୍ଥାୟୀ ହୁଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜିତ ହୁଏ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଫଳ ଆଶା ବିନା ବଳି ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦାନର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦିଏ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଭଲ ଭାବରେ କୃତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଦାନ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତପସ୍ୟା ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତ୍ୟାଗ ତପସ୍ୟାଠାରୁ ଉତ୍ତମ—ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ଏପରି କେତେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଦ୍ୱିଜ ହୋଇ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଙ୍କୃତି, କପି, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ସତ୍ୟ, ଅନୃହବ, ଋଥୁ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଅମୀଢ, ଭାଗ, ଅନ୍ୟସ୍ତ, କକ୍ଷୀବ, ଶିଜୟ, ରଥୀତର, ରୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ। ଏହି ସମସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ହୋଇ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ।" "ଏବେ ମୁଁ ଆୟୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିବି,"—ଏପରି କହି ସୂତା କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ପ୍ରଭା ରୁ ଫଳିଥିବା ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ ନହୁଷ, ତାପରେ ପୁତ୍ରଧର୍ମ, ଧର୍ମବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁତହୋତ୍ର, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁତହୋତ୍ରଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—କାଶ, ଶଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃତ୍ସମଦ। ଗୃତ୍ସମଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୁନକ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶୌନକ। ତାଙ୍କ ବଂଶରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଶଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚର୍ୟା କଲେ। ଶୌନକ ଓ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଏହି ଦ୍ୱିଜ ବଂଶରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କାଶଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଶ ଏବଂ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘତପାସ୍, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ତପସ୍ୱୀ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ବଂଶରୁ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ତପସ୍ୟା କରି ଦେବତା ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ଅପାର ତପୋଜ୍ଵଳା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏଠିରେ ଋଷିମାନେ ସୂତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେବ ମାନବ ରୂପେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ମଧୁର ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ।" ସୂତା କହିଲେ: "ଏହି ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖି, ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଅଜ'। ଏହିପରି ସେ 'ଅଜ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଅଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୋତେ ଏହି ଲୋକରେ ଏକ ଅଂଶ ଓ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ।' ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ବଣ୍ଟିଯାଇଛି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ପାଇଛନ୍ତି। ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବଳି ସମାନ ଭାବେ କୌଣସି ସମୟରେ କରାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବ, ତୁମେ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ତୁମେ ନାମ ଓ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଥ। ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମରେ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।' 'ତୁମେ ଗର୍ଭରେ ଥିଲାବେଳେ ଅଣିମା ଆଦି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିବ। ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଭ୍ର ମନ୍ତ୍ର, ଘୃତ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବେ। ଏବଂ ପୁନି ତୁମେ ଆୟୁର୍ବେଦ ବିଜ୍ଞାନ ସ୍ଥାପିତ କରିବ। ଏହି ଘଟଣା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପର ଆସିଲେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ଏହିପରି ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କାଶୀର ରାଜା ସୌନହୋତ୍ର ଏବଂ ଦୀର୍ଘତପାସ୍ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ରାଜା ଅଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଖୁସି ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଵର ଦେଲେ। ରାଜା କହିଲେ: 'ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଏକ ଦୃଢ଼ ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ।' ସେ ଅନୁମତି ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।