ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଭଗବାନ୍ ପରଶୁରାମ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଅତିଶୟ ନିପୁଣ ଏବଂ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏହି ଜମଦଗ୍ନି, ତାଙ୍କର ପିତା ଔର୍ବ ଓ ଋଚୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ମହାମନା, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଥମ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୁନଃଶେଫ ଓ ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ଶୁନଃପୁଛ୍ଛ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୃଗୁଙ୍କ କୃପାରେ କୌଶିକ ବଂଶକୁ ବଢାଇ ନେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯାହାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱରଥ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଶୁନଃଶେଫ ନାମକ ମୁନି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ। ବେଳେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ପାଇଁ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପରେ ସେ 'ଦେବରାତ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁନଃଶେଫ ପ୍ରଥମ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧ୍ରୁୱାଷ୍ଟକ, କଚ୍ଛପ, ପୂରଣ ଏବଂ ଅନେକ ଶାଖା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିଭିନ୍ନ କୌଶିକ ବଂଶରେ ପାର୍ଥିବ, ଦେବରାତ, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲାନ, ତାରକ, ଯମମୁଞ୍ଚତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଶାଖା ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ଲୋହିନ୍ୟ, ରେଣବ, କାରୀଷବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନ, ଏବଂ ଅନେକ ଧ୍ୟାନୀ ଓ ପାଠକ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶର ଅଂଶ। ଶାଳାବତୀଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ସ୍ୟଙ୍କୃତ, ଗାଳବ, ଦେଵଳ, ଯାମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କାୟନ, ବାଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦାଦାତି, ବାଦର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୌଶିକ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗୋତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବ। କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମା, ସୈଧବାୟନ, ଏବଂ ପୌରୋରବ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କୌଶିକଙ୍କ ବଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଦୃଷଦ୍ବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଷ୍ଟକ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଯାହା ଜହ୍ନୁ ବଂଶର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ସମୟରେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "କେଉଁ ଚିହ୍ନ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ? କେଉଁ ଉପାୟ, କେଉଁ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ? ଏହି ଭେଦ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତପସ୍ୟା କି ଦାନ ଦ୍ୱାରା?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାର୍ଜିତ ଧନରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଧର୍ମ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅସତ୍ପୁରୁଷ, ନିମ୍ନ ମନ୍ୟୁଷ୍ୟ, କେବଳ ଲୋକମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦାନ କଲେ, ସେଥିରେ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ଅତି ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶେଷରେ ଦାନ କଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଫଳଶୂନ୍ୟ। ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦାନ କୌଣସି ଫଳ ଦେଉନାହିଁ। ମୋହରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କଲେ, ତାହା ଅନ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଫଳ ଆଶା ଛାଡି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାହିଁ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକମାନେକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଗୌରବ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦାନ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ତମ, ତପସ୍ୟା ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ତମ, ତ୍ୟାଗ ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ତମ, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନ ସର୍ବୋପରି।" "ଏହିପରି ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମରେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀ ହୋଇଛନ୍ତି: ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଙ୍କୃତି, କପି, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ସତ୍ୟ, ଅନୃହବ, ଋଥୁ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଅମୀଢ, ଭାଗ, ଅନ୍ୟସ୍ତ, କକ୍ଷୀବ, ଶିଜୟ, ରଥୀତର, ରୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ ଆଦି ରାଜାମାନେ। ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅମର ଗୌରବ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଗଥା କଥାହେଉଛି, ପ୍ରଭା ଓ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନହୁଷ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ପୁତ୍ରଧର୍ମ, ଧର୍ମବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ସୁତହୋତ୍ର, ଯିଏ ମହାନ ଗୌରବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁତହୋତ୍ରଙ୍କ ତିନି ପୁଅ: କାଶ, ଶଳ, ଓ ଗୃତ୍ସମଦ। ଗୃତ୍ସମଦଙ୍କ ପୁଅ ଶୁନକ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୌନକ। ତାଙ୍କ ବଂଶରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶ ଉଦ୍ଭବ। ଶଳଙ୍କ ପୁଅ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଗଲେ। ଶୌନକ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଏବଂ ଦୂଇଜାତି କ୍ଷତ୍ରିୟ, କାଶଙ୍କ ପୁଅ କାଶ, ଦୀର୍ଘତପାସ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଦୀର୍ଘତପାସଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ଅତିଶୟ ତପୋବଳୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଏଠିରେ ମୁନିମାନେ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦେବତା କିପରି ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଏହି ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ, ଏହି ତିନି କାଳରେ ସାଗର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଉଦୟ ହେଲା। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭିଭୂତ କରୁଥିବା ଦୀପ୍ତିରେ ତିନି ପ୍ରଥମେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀର ଦେଖି ଅଜନ୍ମା ଦେବତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଅଜ'। ତେଣୁ ସେ 'ଅଜ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଅଜ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ। ମୋତେ ଏହି ଲୋକରେ ଏକ ଅଂଶ ଓ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।' ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନେଇଛନ୍ତି। ବେଦମାନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞ ଏଠାରେ ସମାନ ଭାବେ କେବେ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।