ଏକଥା ସମୟରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଚାହିଲେ ନବନବ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ, ତେବେ ଆପଣ ଏକ ପୁଅ କାହିଁକି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ?” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ହେ ପତି, ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ, ନୀତିମାନ୍, ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, ମୋତେ ଏମିତି ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।” ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋ ପକ୍ଷରେ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।” ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। “ପୁଅ ଓ ନାତି ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କୌଣସି ଭେଦ କରେନି, ହେ ସୁନ୍ଦରି। ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେହିପରି ହେବ, ହେ ସୁମୃଦୁଳା।” ଏଭଳି, ସତ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଏକ ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୟାଶୀଳ, ଓ ସଂଯମୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେ ଥିଲେ ଜମଦଗ୍ନି। ପୁରାତନ କାଳରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିର ଅଂଶ ବିନିମୟ ହୋଇଥିବାରୁ, ଜମଦଗ୍ନି ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କୁଶିକପୁତ୍ର ଗାଧି, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରି ନେଇ ସବିତୃଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୁତା, କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ମହାନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ଏହି କୌଶିକୀ ନଦୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସୁବେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଧନ୍ୟ କନ୍ୟା ଥିଲେ ରେଣୁକା, ଯାହାକୁ କାମଲୀ କୁହାଯାଏ। କାମଲୀ ଓ ରେଣୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧୃତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଋଚୀକଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ନାମକ ଏକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ମିଳିଲା। ଏହି ଜମଦଗ୍ନି, ରାମଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କର ବିନାଶକ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିବତ୍ ତେଜସ୍ବୀ। ଏହିପରି, ଔର୍ବ ଓ ଋଚୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟବତୀରେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଜମଦଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୁନଃଶେଫ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲେ ଶୁନଃପୁଛ୍ଚ। ଭୃଗୁଙ୍କ ଦୟାରେ, କୌଶିକ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମେ ପରିଚିତ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୁନଃଶେଫ ଋଷି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ସେ ବଳିପଶୁ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ଏହିପରି ସେ ଦେବରାତ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଶୁନଃଶେଫ ପ୍ରଥମ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧୃବାଷ୍ଟକ, କଚ୍ଛପ, ପୂରଣ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅ। ଏହି ମହାନ କୌଶିକ ବଂଶର ଅନେକ ଶାଖା ଅଛି—ପାର୍ଥିବ, ଦେବରାତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲାନ, ତାରକ, ଯମମୁଞ୍ଚତ, ଲୋହିନ୍ୟ, ରେଣବ, କାରୀଷବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନ, ଧ୍ୟାନୀ, ପାଠକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଶାଳାବତୀ ଠାରୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ସ୍ୟଙ୍କୃତ, ଗାଳବ, ଦେବଳ, ଯାମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କାୟନ, ବାଷ୍କଳ, ଦଦାତି, ବାଦର ଓ ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନେକ ଶାଖା ଓ ଉପଶାଖା ବିକଶିତ ହେଲା। କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମା, ସୈଧବାୟନ ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କୌଶିକ ପୌରୋରବର ବଂଶର। ଦୃଷଦ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଷ୍ଟକ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ; ଅଷ୍ଟକଙ୍କ ପୁଅ ଜାହ୍ନୁ ବଂଶର। ଏହିପରି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେଉଁ ଚିହ୍ନ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? କେଉଁ ଉପାୟ, କେଉଁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ? ମୁଁ ଏହି ଭେଦ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହା କି ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା?” ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଲାଗି ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଏହି ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, କୁ-ଚରିତ୍ର ଲୋକ, ନିମ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ, କେବଳ ଲୋକଦେଖା ଲାଗି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ। ବେଶି ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଶେଷରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦାନ ଫଳହୀନ। ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ, ହିଂସ୍ର ଓ ଦୁଷ୍ଟମନା, ସେମାନଙ୍କ ଦାନର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ମୋହରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ତାହା ଅଟୁଟ ରହେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଫଳ ଆଶା ବିନା ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ସେଠି ଦାନର ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୋଗ ଲାଭ କରେ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଭଲ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭା ପାଏ। ଦାନ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟା ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ୟାଗ ତପସ୍ୟାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏପରି, ସାଧନାରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା କେତେକ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଂକୃତି, କପି, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ସତ୍ୟ, ଅନୃହବ, ଋଥୁ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଅମୀଢ, ଭାଗ, ଅନ୍ୟସ୍ତ, କକ୍ଷୀବ, ଶିଜୟ, ରଥୀତର, ରୁଣ୍ଡ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷିମାନେ ମହାସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଆୟୁଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି। ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ପ୍ରଭା ଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏମାନେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଥମ ନାହୁଷ ସ୍ମରଣୀୟ; ତାପରେ ପୁତ୍ରଧର୍ମ; ଧର୍ମବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ସୁତହୋତ୍ର, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୁତହୋତ୍ରଙ୍କ ତିନି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ—କାଶ, ଶଳ ଓ ଗୃତ୍ସମଦ।