ଋଷି ଋଚୀକ, ଭୃଗୁ ବଂଶର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଏକ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଜରିଆରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ । ସେ ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଗାଧି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଏକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେ, ତାଙ୍କ ଜୀଅ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ । ସତ୍ୟବତୀ, ଯେଉଁଠି ସଦା ପତିପ୍ରତିବା, ଋଷିଙ୍କ ତୟାରି କରିଥିବା ଦୁଇ ଭାଗ ଆହାର ସହ ଆନନ୍ଦରେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ସୂଚନା ଦେଲେ । ତାଙ୍କ ମାଆ, ଭାଗ୍ୟବଶତ, ନିଜ ଭାଗଟିଏ ଜୀଅକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀ ଅଜାନାରେ ନିଜ ଭାଗଟିଏ ନିଜେ ତୟାରି କଲେ । ଏହା ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଶୁଭ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆକୃତି ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଲା, ଯାହା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ଋଚୀକ ଏହିଦେଖି, ଯୋଗଦ୍ରଷ୍ଟିରେ ଏହି ଘଟଣା ବୁଝି, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୂଦୁ ଜନ, ତୁମ ମାଆ ଭାଗ ଦଲା ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହେବେ; ତୁମର ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ହେବେ । ତୁମର ମାଆ ଏକ ତପସ୍ୱୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ; କାରଣ ମୁଁ ମୋ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତକୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛି ।" ପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, "ମୋ ପୁଅ ଏପରି ନ ହେଉ; ଏକ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ହେଉ," ଏହି କଥାକୁ ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ । "ମୂଦୁ ଜନ, ନ ମୁଁ ନ ତୁମେ ଏହା ଚାହିଁଛୁ; ତୁମର ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, କାରଣ ଏହା ପିତା ଓ ମାଆ ଦୁଇ ଦିନି ଦ୍ୱାରା ହେବା ।" ସତ୍ୟବତୀ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ, "ଋଷି, ଆପଣ ଚାହିଲେ ସଂସାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସତ୍ୟପରାୟଣ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ ।" ଋଚୀକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୂଦୁ ଜନ, ମୋ ମାମଲାରେ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଥିବା ଦୟା ଦେଉଛି ।" "ମୁଁ ପୁଅ ଓ ନତିରେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ତାରତମ୍ୟ କରିନି," ଋଷି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହିପରି ହେବ ।" ଏପରି, ସତ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଏକ ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିୟମିତ ପୁଅ—ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପୁରୁଣା ଭାଗ ବଦଳ କାରଣରୁ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଅର୍ପଣ ପରିସ୍ଥିତିରୁ, ଜମଦଗ୍ନି ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଗାଧି, କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସବିତୃଙ୍କୁ ଯାଇଲେ । ସତ୍ୟବତୀ, ସତ୍ୟପରାୟଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ମହା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କଲା । ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୌଶିକୀ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମାର ରେଣୁ ଏବଂ କାମଳୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ । କାମଳୀ ଓ ରେଣୁ ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦ୍ରୂଢ ଚରିତ୍ର, ଋଚୀକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଜମଦଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ରାମ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏଭଳି, ଔର୍ବ ଓ ଋଚୀକ ମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି, ମହାବୁଦ୍ଧି ଜମଦଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଶୁନଃଶେଫ, ଅନ୍ୟତମ ପୁଅ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛ ଥିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କୌଶିକ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କଲେ । ଶୁନଃଶେଫ ଋଷି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କୁ ବଳି ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଦୟା କରି ଦେଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ଦେବରାତ ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁନଃଶେଫ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ; ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧୃବାଷ୍ଟକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି । କଚ୍ଛପ ଓ ପୂରଣ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ । ଏହି କୌଶିକ ବଂଶର ଅନେକ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା । ପାର୍ଥିବ, ଦେବରାତ, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲାନ, ତାରକ, ଯମମୁଞ୍ଚତ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି । ଲୋହିନ୍ୟ, ରେଣୁ, କାରୀଷବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପାଠ କରୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଶାଳାବତୀରୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ସ୍ୟଙ୍କୃତ, ଗାଳବ, ଦେବଳ, ଯାମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କାୟନ, ବାଷ୍କଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଦଦାତି, ବାଦର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସନ୍ତାନ । ଅନେକ ଅନ୍ୟ ବଂଶ, ଶୌଶିକ ନାମରେ, ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମା, ସୈଧବାୟନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସମସ୍ତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପୌରୋରବ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି କୌଶିକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଦୃଷଦ୍ବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଷ୍ଟକ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଅଷ୍ଟକଙ୍କ ପୁଅ ଜହ୍ନୁ ବଂଶର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳିଛି । ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କେଉଁ ଚିହ୍ନ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ? କେଉଁ ଉପାୟ, କେଉଁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ? ମୁଁ ଏହି ତାରତମ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା? ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଋଷି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଅନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରାଯାଇଥାଏ, ଧର୍ମ ଲାଗି ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ମିଳେନି । ଏହି ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ନିମ୍ନ ମଣିଷ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ଦାନ କରେ । ଅତି ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ପାଠ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶେଷରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନ କରିଥାଏ । ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ଦାନ ଫଳହୀନ; ଅଧର୍ମ, ହିଂସା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଦ୍ୱାରା କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଉନି । ମୋହରେ ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଦେଉନି; ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଲୋକର ଦାନ ଟିକି ରହେନି ।