ଏହି ମହାନ ଉତ୍ତରାଧିକାର କଥାରେ, ଅଜକଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବଳାକାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଗୟା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ଗୟାଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁଶ, ଯାହା ସ୍ମୃତିରେ ଅମର ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି । କୁଶଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତ, ଓ ଅରଶୋବସୁ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦୀୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । କୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରୂପେ ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ପୁରନ୍ଦର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ । ସ୍ୱୟଂ ପୁରନ୍ଦର ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ କୌଶିକ ନାମକ ଗାଧିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ଗାଧିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଗାଧିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ଗାଧିଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବତୀ, ଯାହାକୁ ଗାଧି ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ । ଏହି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବ ଋଚୀକ ବିବାହ କଲେ । ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଋଚୀକ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । ତାପରେ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ହବି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମା ଦୁଇଜଣ ଭୋଜନ କରିବେ ।" ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମାଁଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୂର କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କର ବିନାଶକ ହେବେ । ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୟାଶୀଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ । ଏପରି କହି ଋଚୀକ ମୁନି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ସମୟରେ ଗାଧି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ ନିମିତ୍ତେ ଝାରି ଝାରି ଝିଅ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ । ସତ୍ୟବତୀ, ସଦା ପତିନିଷ୍ଠା, ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦୁଇଟି ଭାଗ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ । ତାଙ୍କ ମାଆ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ନିଜ ଭାଗ ଝିଅକୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏବଂ ସତ୍ୟବତୀ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ନିଜ ଭାଗ ନିଜେ ଭୋଜନ କଲେ । ଏହା ଫଳରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିନାଶକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଏହା ଦେଖି ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୃଦୁଭାବିନୀ, ତୁମ ମାଆ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହେବେ, କାରଣ ଭାଗ ବଦଳ ହୋଇଛି; ତୁମ ପୁତ୍ର କ୍ରୂର କର୍ମ ଓ ଦାରୁଣ ସ୍ୱଭାବର ହେବେ । ତୁମ ମାଆଙ୍କର ପୁତ୍ର ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, "ମୋ ପୁତ୍ର ଏପରି ନ ହେଉ; ଅନ୍ୟ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନ୍ୟତା ହରାଇବେ," ବୋଲି କହିଲେ । ଋଚୀକ କହିଲେ, "ମୃଦୁଭାବିନୀ, ଏହା ଆମେ କେହି ଇଚ୍ଛା କରିନାହିଁ; ତୁମ ପୁତ୍ର ଉଭୟ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ଗୁଣରେ କ୍ରୂର କର୍ମର ହେବେ ।" ପୁଣି ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, "ମୁନିବର, ଆପଣ ଚାହିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବେ, ତେଣୁ ଏକ ଶାନ୍ତ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ ।" ତାହାରେ ମୁନି କହିଲେ, "ମୋ ପକ୍ଷରେ ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତଥାପି ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଉଛି ।" "ମୋ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ଓ ନାତିରେ କିଛି ଭେଦ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତେପରି ହେବ ।" ଏପରି ଭାବରେ ସତ୍ୟବତୀ ତପସ୍ୟାଶୀଳ, ସଂଯମୀ, ଶାନ୍ତ ଭାର୍ଗବ ପୁତ୍ର ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପୂର୍ବରୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ଭାଗ ବଦଳ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଜମଦଗ୍ନି ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ । କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି, ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପାଇ ନିଜ କୁଳକୁ ବଢ଼ାଇଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଭାକୁ ସାଭିଲେ ଏବଂ ସବିତୃଙ୍କୁ ଗଲେ । ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସତ୍ୟପରାୟଣ, କୌଶିକୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏହି ମହାନଦୀ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା । ଏହି କୌଶିକୀ ନଦୀ ମହାନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସୁବେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଧନ୍ୟ କନ୍ୟା ଥିଲେ ରେଣୁକା, ଯାହାକୁ କାମଳୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । କାମଳୀ ଓ ରେଣୁଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଓ ଧୃତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ । ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଏହି ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ହେଲେ ପରଶୁରାମ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିନାଶକ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଏଭଳି ଭାବେ ଔର୍ବ ଓ ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁତ୍ର ଶୁନଃଶେଫ ଓ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛ ଥିଲେ । ଭୃଗୁଙ୍କ ଦୟାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କୌଶିକ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଲେ । ଶୁନଃଶେଫ, ଏକ ମହାମୁନି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ତିନି ବଳିପଶୁ ଭାବେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ ଦେଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦେବରାତ୍ତ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲଭିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁନଃଶେଫ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧ୍ରୁବାଷ୍ଟକ ଓଁ ବିଭିନ୍ନ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି । କଛ୍ଛପ, ପୂରଣ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର; କୌଶିକ ବଂଶର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ଏହିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଛି । ପାର୍ଥିବ, ଦେବରାତ୍ତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲାନ, ତାରକ, ଯମମୁଞ୍ଚତ ଏହି ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୌଶିକ ବଂଶର ଅଂଶ । ଲୋହିନ୍ୟ, ରେଣବ, କାରୀଷବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନ, ଧ୍ୟାନୀ ଓ ପାଠକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶର ଅଂଶ । ଶାଳାବତୀଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ସ୍ୟଙ୍କୃତ, ଗାଳବ, ଦେବଳ, ଯାମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କାୟନ, ବାଷ୍କଳ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସନ୍ତାନ । ଦଦାତି, ବାଦର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁସରଣୀ । ଏହିପରି ଅନେକ ମହାନ କୌଶିକ ବଂଶୀୟ ଶାଖାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଋଷିଙ୍କୁ ନେଇ ବିକାଶ ପାଇଛନ୍ତି ।