ଭବ୍ୟ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ଯାହା ଆଗକୁ ଆସିବ, ଯାହା ଆସନ୍ତା କାଳରେ ଘଟିବ। ଏହି କାରଣରୁ ସେଇ ଜଗତକୁ ‘ଭବ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେଲେ ନାମରେ ଏହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ। ଏହିପରି, ତୃତୀୟ ଜଗତ ‘ସ୍ୱର୍’ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହିଭଳି ଭବ୍ୟ ନାମକ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠାରେ ‘ଭୂ’ ଧାତୁଟି ଆଗାମୀ କାଳର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ‘ଭୂଃ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମଧ୍ୟମ ଆକାଶକୁ ‘ଭୁଃ’ ବୋଲି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ‘ଭବ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଭଳି ତିନି ଲୋକର ସାରାଂଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ତିନି ଲୋକ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଭ୍ୟାହୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠି ‘ନାଥ’ ଧାତୁର ଅର୍ଥ ରୁଟ୍-ଜ୍ଞାନୀମାନେ ‘ରକ୍ଷା କରିବା’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହି ତିନି ଲୋକ—ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ—ଯାହାର ନାଥ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ପ୍ରଧାନ, ଏବଂ ଗୁଣଧରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ହିସ୍ସା ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି। ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଏବଂ ଦାନବମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଦେବତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ। ଦେବତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଶିକ୍ଷକ, ପ୍ରଭୁ, ରାଜା ଏବଂ ପୂର୍ବଜ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବସୁଥିବା ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି। ଗାଧିଜ, ପ୍ରଖ୍ୟାତ କୌଶିକ, ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭାର୍ଗବ ଜମଦଗ୍ନି, ଓ ଉରୁପୁତ୍ର, ଯିଏ ଶୌର୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବରଦ୍ୱାଜ, ମହାତପସ୍ବୀ; ଔତଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗୌତମ, ଏବଂ ଶରଦ୍ୱାନ, ନାମରେ ଧାର୍ମିକ। ସ୍ୱୟଂଭୂ, ପୂଜ୍ୟ ଅତ୍ରି, ବ୍ରହ୍ମକ ପଞ୍ଚମ, ଷଷ୍ଠ ବସୁମାନ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତ। ବତ୍ସର ଏବଂ କଶ୍ୟପ—ଏହି ସପ୍ତଜନ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏହି ସପ୍ତ କୃତୀ ଋଷି ବର୍ତ୍ତମାନୀୟ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟର ମନୁ ଭାଇବସ୍ୱତଙ୍କ ନଉଜଣ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ନଭ, ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, କରୁଷ, ପ୍ରିଷଧ୍ର, ଏବଂ ନବମ ବସୁମାନ। ଏହିମାନେ ମନୁ ଭାଇବସ୍ୱତଙ୍କ ନଉଜଣ ପୁତ୍ର ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଏହା ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର ବିବରଣୀ। ଏଭଳି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକରଣକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମିକ ଭାବେ କଥାଇଛି; ଏବେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକରଣ ବିଦ୍ୱାନ ସୂତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଶୌନକ ପୁନଃ ତୃତୀୟ ପ୍ରକରଣ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। “ତୁମେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକରଣକୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ କହିଛ; ଏବେ ତୃତୀୟ ପ୍ରକରଣ ସହିତ ଏହାର ଉପୋଦ୍ବାତ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରତା ସହ କହ।”—ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ସୂତ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ମୁଁ ତୃତୀୟ ପ୍ରକରଣ ସହିତ ଏହାର ଉପୋଦ୍ବାତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ବିଷୟରେ କଥାହେବି, ଶୁଣ। ବର୍ତ୍ତମାନୀୟ ମହାତ୍ମା ମନୁ ଭାଇବସ୍ୱତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କ୍ରମିକ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ଏକାତର ସେତିଶି ଚତୁର୍ଯୁଗ ସମୂହ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଦେବ, ଋଷି, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ସହିତ। ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତମାନେ, ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅଚଳ ଜୀବମାନେ ସହିତ। ମନୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଭବିଷ୍ୟତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅନେକ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ସହିତ, ମୁଁ ଭାଇବସ୍ୱତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିବି; ପ୍ରଥମେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି। ପ୍ରଥମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ପୂର୍ବସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଘଟଣା, ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି, ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅତୀତ ଦିନ ଏବଂ ପୁନି ଭାଇବସ୍ୱତ ଆସିବା ସମୟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଋଷି, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପୁନି ସେଇ ସପ୍ତ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୂବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ମନସ୍ପୁତ୍ର। ସେଇ ମହାପୁରୁଷମାନେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ, ଜନ୍ମ ନେଇ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପୁନି ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପୂର୍ବବତ ଏବଂ ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସଂତାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ଧାରକ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ, ନିୟମ ଓ କ୍ରମରେ କହିବି। ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ଜୀବମାନେ ଏହି ଜଗତକୁ ପୁନି ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ଗ୍ରହ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ସୃଷ୍ଟି ଶୋଭିତ ହେଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକାଶ କଲେ; ତେଣୁ, ସେମାନେ ନିଜ ଅନ୍ତର ଶଙ୍କା ସହିତ, ଧୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିବା ସେଇ ଋଷିମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନକାରୀ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପୂର୍ବେ ସପ୍ତ ପୁରାତନ ଋଷି ଏବଂ ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତ୍ର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ? ଏହା ଆମକୁ କହ।”—ତେବେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ସୂତ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ। “ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ସପ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଭାଇବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?”—ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ। ଭବଙ୍କ ଶାପରେ, ସେମାନେ ସେତିବେଳେ ତପସ୍ୟା ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ଏକବାର ପୁନର୍ଆଗମନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଆପସରେ କଥାହେଲେ, ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ବରୁଣ ଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—“ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରଜାପତିର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବୁ; ଏଠାରୁ ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।” ସ୍ୱୟଂଭୂବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଭବଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲେ; ପରେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।