ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଗୃହଣ କରି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି, “ମୁଁ ପୁଅ ଓ ନତି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନ୍ତର ଦେଖିନି; ତୁମେ ଯେପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ, ତାହା ପ୍ରମାଣିତ ହେବ,” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏହିପରି ଦୟାଳୁ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସତ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୱୀ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଶାନ୍ତ ସ୍ଵଭାବର ଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ଭୃଗୁ ବଂଶର ଦୁଇ ବିଭିନ୍ନ ଚାରୁର ବଦଳାପରି, ଏକ ଭୟାନକ ଓ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ, ଜମଦଗ୍ନି ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। କୁଶିକପୁତ୍ର ଗାଧି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ମିଳିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ। ସତ୍ୟବତୀ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏହି ମହାନ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି କୌଶିକୀ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ସୁବେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅତି ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଝିଅ ଥିଲେ ରେଣୁକା, କମଳୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏହି କମଳୀ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ରୁଚିକାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଶକ୍ତିରେ ଭୟାନକ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅନୁଭବୀ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ମହାପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ ରାମ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଔର୍ବପୁତ୍ର ରୁଚିକା ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ; ଶୁନଃଶେଫା ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଓ ଶୁନଃସ୍ପୁଚ୍ଛା ପ୍ରଏ ଅନ୍ୟତମ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ବିଶ୍ଵରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, କୌଶିକ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଋଷି ଶୁନଃଶେଫା, ଯିଏ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବଳି ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବାରୁ, ସେ ଦେବରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ; ଶୁନଃଶେଫା ପ୍ରଥମ, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧ୍ରୁବାଷ୍ଟକ ଏବଂ କଚ୍ଛପା, ପୁରାଣା; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା କୌଶିକ ବଂଶର ଅନେକ ଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ବଂଶରେ ପାର୍ଥିବ, ଦେବରଥ, ଯଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲନ, ତାରକ, ଏବଂ ଯମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଲୋହିନ୍ୟ, ରେନବ, କରିଶବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପାଠନିଷ୍ଠାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶର। ଶାଳବତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ହିରଣ୍ୟକ୍ଷ, ସ୍ୟଙ୍କୃତ, ଗଳବ, ଦେବଳ, ଯମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କାୟନ, ବଶ୍କଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦଦାତି, ବଦର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂଷିକ ବଂଶର ଉତ୍ପତି ହେଲା। କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମ, ସଇଦବୟନ; ଏହି ସମସ୍ତ କୌଶିକ ବଂଶର ସନ୍ତାନ। ଦୃଷଦ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ; ଅଷ୍ଟକଙ୍କ ପୁଅ ଜହ୍ନୁ ବଂଶର। ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରି ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଅର୍ଜନ କଲେ? କେଉଁ ବଂଶ କିମ୍ବା ଉପାୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ? ମୁଁ ଏହି ତାତ୍ତ୍ୱିକ ତଫାତ୍ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଯିଏ ଧର୍ମ ଆଶା କରି, ଅନ୍ୟାୟ ଉପାର୍ଜିତ ଧନରେ ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ ଧର୍ମର ଫଳ ପାଇ ନଥାଏ। ଏହି ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ଏକ ପାପୀ ଓ ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖା ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରେ। ଅତି ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ, ତପସ୍ୟା କରି ଶେଷରେ ପରିଶୁଧି ପାଇଁ ଦାନ କରେ। ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିର ଦାନ ଫଳହୀନ ହୁଏ। ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ଦେଇ କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଦାନ ଟିକି ରହେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ଉପାର୍ଜିତ ପବିତ୍ର ଧନ ଦେଇ, କୌଣସି ଲାଭ ଆଶା ନକରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଦାନ କରେ, ସେ ଦାନର ଫଳ ଲାଭ କରେ; ଦାନରେ ଉପଭୋଗ ଲାଭ କରେ, ସତ୍ୟରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି। ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅନନ୍ତ ଲୋକରେ ବିରାଜିତ ହୁଏ। ଯଜ୍ଞ ଦାନଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତପସ୍ୟା ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ତ୍ୟାଗ ତପସ୍ୟାଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ଜ୍ଞାନ ତ୍ୟାଗଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜବଂଶର ତପସ୍ଵୀମାନେ ଥିଲେ: ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଂକୃତି, କପି, ପୁରୁକୁତ୍ସ, ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଋଥୁ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଅମୀଢ, ଭାଗ, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ, କକ୍ଷୀବତ, ଶିଜୟ, ରଥୀତର, ରୁଣ୍ଡ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷି ସମାନ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ବୃହତ୍ ସଫଳତା ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏବେ ଆୟୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିବି। ଉତ୍ତର ଅର୍ଧ ଅଂଶ... ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ସୋମଙ୍କ ପିତା ଥିଲେ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଅତ୍ରି, ଯିଏ ବୈୱିପ୍ରରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେ ନିଜ ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ କେବଳ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ହାତ ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡ ପରି ଅଟୁଟ ଏବଂ ପାଥର ପରି ଦୃଢ ଥିଲେ, ବିଶାଳ ଦୀପ୍ତି ଥିଲା। ସେ ଏକ ଅତି କଠିନ ଏବଂ ବୃହତ୍ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା। ସେ ଏହିପରି ଅଟୁଟ ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା ବିନା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଉପରେ ଧରିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଦ୍ୱିଜ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସୋମ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସୋମ ତାଙ୍କର ଚକୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ।