ଏକ ସମୟରେ, ଗାଧି ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଦେବତାମନ୍ୟ ସହିତ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର, ସ୍ୱୟଂ ଅବିନାଶୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବାର ଶକ୍ତି ହେଲେ । ଏହି ଦେବତାମନ୍ୟ ସହିତ ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ତିନି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ । ଏପରି ଭାବେ, ପାକଶାସନ ର ପୁତ୍ର ଭାବରେ କୌଶିକ ନାମକ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଗାଧିଙ୍କର ଜନ୍ମ ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଜନ୍ମାସ୍ଥାନୀ ମହିଳା ମାଧ୍ୟମରେ ହେଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶୁଭା, ପୁନ୍ୟଶ୍ଳା ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହାର ନାମ ସତ୍ୟବତୀ । ଗାଧି, ଏହି ଝିଅକୁ କାବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଋଚିକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଲେ । ସତ୍ୟବତୀ ଓ ଋଚିକଙ୍କ ସଂସ୍ଥାନରେ, ଭୃଗୁ ବଂଶୀ ଋଚିକ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଚରୁ ତିଆରି କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଭାର୍ଗବ ଋଚିକ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବୋଲିଲେ, "ଏହି ଚରୁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ମା ଉପଯୋଗ କରିବେ ।" ଏହି ଚରୁ ମାଧ୍ୟମରେ ତୁମ ମାଠୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବଳଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେବେ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାୟକମାନେ ନିଅସ୍ତ କରିବେ । ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ — ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ । ଏପରି କହି, ଭୃଗୁ ବଂଶୀ ଋଚିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହା ପରେ, ଗାଧି ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷେ ଋଚିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ । ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସଦା ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେ ଦୁଇଟି ଚରୁ ନେଇ ମାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ । ଦେବତାମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ମା ନିଜ ଚରୁ ଝିଅକୁ ଦେଲେ, ଓ ଝିଅ ଅଜାଣି ଭାବରେ ମାଙ୍କର ଚରୁ ଖାଇଲେ । ଏହା ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଶେଷ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଓ ଯୋଗବଳରେ ଜାଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଚିକ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୃଦୁ ମନ, ତୁମ ମାଙ୍କର ଚରୁ ଦେବା ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ପୁତ୍ର କ୍ରୂର ଓ ଭୟଙ୍କର ହେବେ ।" "ତୁମ ମା ଏକ ତପୋବଳ ସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ପାଇବେ, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ତପସ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଫଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଇଛି ।" ପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ୍ତୀ ସତ୍ୟବତୀ ପତିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: "ମୋ ପୁତ୍ର ଏପରି ନ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କେହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନ ଥିବା, ଏପରି ହେଉ ।" ଋଚିକ କହିଲେ, "ମୃଦୁ ମନ, ଏହା ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ନାହିଁ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପିତା ଓ ମା ଦୁଇଜଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ହେବାକୁ ଯାଉଛି ।" ପୁନି, ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ, "ଓ ମୁନି, ତୁମେ ଚାହିଲେ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ, ତେବେ ପୁତ୍ର ନାହିଁ କି?" "ପତି, ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସତ୍ୟ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯଦି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ମୋ ପାଇଁ ଏପରି ପୁତ୍ର ହେଉ ।" ଋଚିକ କହିଲେ, "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୋ ତପସ୍ୟାର ବଳେ ମୁଁ ତୁମେ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇପାରିବି ।" "ମୃଦୁ ମନ, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୃଟି ଦେଉ ନାହିଁ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ଏହିପରି ହେବ ।" ଏପରି ଭାବରେ, ସତ୍ୟବତୀ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତ ଚରିତ୍ର ଭାର୍ଗବ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଭୃଗୁ ବଂଶୀ ଚରୁ ବଦଳ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଚରୁରୁ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ । କୁଶିକ ପୁତ୍ର ଗାଧି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବରେ ପାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିମାନେ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଲେ । ସତ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏହି ନାମରେ ଏକ ମହା ନଦୀ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହି ନଦୀ କୌଶିକୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏକ ରାଜା ସୁବେଣୁ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଝିଅ ଥିଲେ ରେଣୁକା, ଯାହାକୁ କମଳୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିଲା । କମଳୀ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦୃଢ଼ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଋଚିକ ଜମଦଗ୍ନି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିଲେ । ସେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନାଶକ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ । ଏପରି ଭାବେ, ଔର୍ବ ପୁତ୍ର ଋଚିକ ଓ ସତ୍ୟବତୀରୁ ମହାପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଶୁନଃଶେଫା ମଧ୍ୟମ ପୁତ୍ର, ଶୁନଃଷ୍ପୁଚ୍ଛ ସବୁଠୁ କମ୍ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କୌଶିକ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି କଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ଶୁନଃଶେଫା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ବଳି ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ଦେବରତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁନଃଶେଫା ପ୍ରଥମ; ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦ, ନୟ, କୃତଦେବ, ଧ୍ରୁବାଷ୍ଟକ ମଧ୍ୟ ନାମ ଅଛି । କଚ୍ଛପ ଓ ପୁରାଣା ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏଉଁ ଦୁଇଠୁ ବହୁ କୌଶିକ ବଂଶର ଶାଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା । ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥିବ, ଦେବରତ, ଯଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ସମର୍ଷଣ, ଉଦୁମ୍ବର, ଉଦୁମ୍ଲନ, ତାରକ, ଓ ଯମାଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । ଲୋହିନ୍ୟ, ରେଣବ, କରିଷବ, ବଭ୍ରବ, ପାଣିନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ପାରାୟଣରେ ନିଷ୍ଠା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଶାଳବତୀରୁ ହିରଣ୍ୟକ୍ଷ, ସ୍ୟାଙ୍କୃତ, ଗଳବ, ଦେବଳ, ଯମଦୂତ, ଶାଳଙ୍କୟନ, ବାଶ୍କଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଦାଦାତି, ବଦର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ବଂଶରେ ଶୂଷିକ ବଂଶ ଜନ୍ମ ନେଲା । କୌଶିକ, ଓଶ୍ରୁମ, ସୈଦବୟନ — ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୌଶିକ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ । ଦୃଷଦ୍ୱତୀର ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରର ଅଷ୍ଟକ, ଅଷ୍ଟକର ପୁତ୍ର ଜହ୍ନୁ ବଂଶର । ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କେଉଁ ଲକ୍ଷଣ, କେଉଁ ଧର୍ମ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରି ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ?