ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ଦେହକୁ ସମାଧାନ କରିବାକୁ, ସେଇ ଶିଶୁ ଓ ତାରାଙ୍କୁ ରୋକି ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ତାରା, ସତ୍ୟ କହ; ଏହି ଶିଶୁ କାହାର ପୁତ୍ର?” ତାରା ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦାତା ଓ ପ୍ରଭୁ, କହିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ ସୋମଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ଏବଂ ମହାତ୍ମା।” ତାପରେ ସୋମ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ‘ବୁଧ’ ନାମ ଦେଲେ। ପ୍ରତି ପିଢିରେ ବୁଧ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ଏକ ରାଜକୁମାରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ। ସେଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଛଅଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏଠି, ସୋମ ରାଜରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ପରିବାର କ୍ଷୀଣ ହେବା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଅତ୍ରି, ଯିଏ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର କଲେ। ସୋମ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏହି ହେଉଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୋମଙ୍କ ଜନ୍ମର କଥା। ବର୍ତ୍ତମାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ବଂଶର କଥା ଶୁଣ। କେବଳ ସୋମଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଧନ, ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଭୀମଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା କଞ୍ଚନପ୍ରଭା ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ସୁହୋତ୍ର। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ କେଶିକା ଗର୍ଭରୁ ଜାହ୍ନୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେ ଭୂମିକୁ ବନ୍ୟାରେ ଭରିଦେଲେ। ସମଗ୍ର ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଗଙ୍ଗା ପାଣିରେ ଡୁବିଯିବା ଦେଖି, ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାରଦ, କ୍ରୋଧେ ରକ୍ତାନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାକୁ କହିଲେ, “ତୁମର ଗର୍ବର ଫଳ ଏଉଁବେଳେ ମିଳିଗଲା—ମୁଁ ଏହି ପାଣି ପିଉଛି!” ରାଜର୍ଷି ଜାହ୍ନୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ପିଇ ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମହାନ ଋଷିମାନେ ଜାହ୍ନବୀକୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ। ଜାହ୍ନୁ ଯୁବନଶ୍ୱଙ୍କ ନାତୁଣୀ କାବେରୀଙ୍କୁ ଅପରାଧହୀନ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଯୁବନଶ୍ୱଙ୍କ ଶାପରୁ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ କାବେରୀ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାହ୍ନୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। କାବେରୀ ଗର୍ଭରୁ ଜାହ୍ନୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଅଜକ। ଅଜକଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବଳକାଶ୍ୱ, ଯିଏ ବିଶ୍ରୁତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ଗୟା, ଧାର୍ମିକ ଓ କୁଶଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତ। କୁଶଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ସମସ୍ତେ ବେଦଗୌରବ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ: କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶାନଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତରୟସ୍ ଓ ବସୁସ୍। କୁଶସ୍ତମ୍ଭ, ରାଜମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେଉଁଠାରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେବାର ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ ଯେ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବେ; ଏହିପରି ଭାବେ ପାକଶାସନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଧି, କୌଶିକ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଗାଧିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଗାଧି ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି କନ୍ୟା ସତ୍ୟବତୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଲୋକପତି ଗାଧି ସତ୍ୟବତୀକୁ କାବ୍ୟର ପୁତ୍ର ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ସତ୍ୟବତୀ ଗର୍ଭରେ ଭାର୍ଗବ ଋଚୀକ ଏକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଏବଂ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଗାଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହବି ତିଆରି କଲେ। ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ଋଚୀକ ସୁଧୃତିଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: “ଏହି ଚାରୁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ମା ଭୋଜନ କରିବାକୁ।” ତୁମ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟବୀରମାନଙ୍କ ନାଶକ। ଓ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ—ଏକ ତପସ୍ବୀ, ଶାନ୍ତ, ଧନୀ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ସେ ଏହି ଚାରୁ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେବେ। ଏପରି କହି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଋଚୀକ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଗାଧି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଝିଅ ଦେଖିବା ଉପଲକ୍ଷେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସତ୍ୟବତୀ, ସଦା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଖୁସି ହୋଇ ଦୁଇଟି ଚାରୁ ନେଇ ମାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଦେବଯୋଗେ ମା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ଚାରୁ ଝିଅକୁ ଦେଇ ଦେଲେ; ଝିଅ ଅଜାଣି ମାଙ୍କ ଚାରୁ ସେବନ କଲେ। ଏହିପରି, ସତ୍ୟବତୀ ଗର୍ଭରେ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଥିଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବେ। ଏହା ଯୋଗଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ତପସ୍ବୀ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମୁଖି, ତୁମ ମାଙ୍କର ସହିତ ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାରୁ, ତୁମର ପୁତ୍ର କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେବେ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ମା ତପସ୍ୟାଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ; କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ତାହାରେ ନିବେଶ କରିଛି।” ପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ମୋ ପୁତ୍ର ଏପରି ନ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କେହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ଏପରି ହେଉ।” ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସୁମୁଖି, ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ନ ଥିଲା, ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପିତା ଓ ମା ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଏହି ଫଳ ହେବ।” ପୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ମୁନିବର, ଆପଣ ଚାହିଲେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ତେବେ ଏକ ପୁତ୍ର କିଏ ନ କରିପାରିବେ?” ସେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଏପରି ପୁତ୍ର ଦିଅନ୍ତୁ; ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।” ଋଷି କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଆମ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତଥାପି ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଦୟା ଦେଇଛି।