ସୁବର୍ଚ୍ଚାଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶ୍ରୁତ, ଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଶ୍ରୁତ, ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟା, ଏବଂ ଜୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଜୟ। ବିଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଋତ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁନୟ, ସୁନୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀତହବ୍ୟ, ବୀତହବ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତି। ଧୃତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ବହୁଳାଶ୍ୱ, ବହୁଳାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃତି, ଏହି କୃତିଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାନ ଜନକମାନେ ଯେଉଁ ରାଜବଂଶରେ ଜନ୍ମନେଇଥିଲେ, ସେଇ ବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏଭଳି ମୈଥିଳ ରାଜାମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ସୋମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସୋମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ନିମନ୍ତେ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସିନୀ, କୁହୂ, ଭପୁଃ, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭାବସୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହି ନଅଟି ଦେବୀ ସୋମଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ସୋମ, ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦଶଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ। ଏହିପରେ ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ସୋମ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ ନାହିଁ। ଉଶନାସ୍ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ), ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ସେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଠାରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରେମରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଭଗ୍ୟବାନ୍ ରୁଦ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି ମହାପ୍ରାଣ ରୁଦ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ମହିମା ନଶ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ମହାସଂଗ୍ରାମ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଜଗତକୁ ବିନାଶ ପଥରେ ନେଇଗଲା। ଏଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ତିନି ଦେବତା ଓ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣେ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଉଶନାସ୍, ରୁଦ୍ର ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି, ନିଜେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ଏବେ ତାରା ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" କିନ୍ତୁ ତାରା ତାଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଭିତରେ ଧାରଣ କଲେ, ଏହି ଶତ୍ରୁନାଶକ ଶିଶୁକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ନାହିଁ। ଶେଷରେ, ଅଗ୍ନିର ଭାବରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଏକ ଖଡ଼ି ଆସପାଖକୁ ଯାଇ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ତାରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ପୁଅ କାହାର? ସୋମଙ୍କ କି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ?" ଲଜ୍ଜାରେ ତାରା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁ ଓ ତାରାଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସତ୍ୟ କହ, ତାରା, ଏହି ପୁଅ କାହାର?" ତାରା ଭୟଭିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ଏହି ମହାପ୍ରାଣ ଶତ୍ରୁନାଶକ ସୋମଙ୍କ ପୁଅ।" ତାପରେ, ସୋମ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦାତା ଓ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କୁ "ବୁଧ" ନାମ ଦେଲେ। ବୁଧ ପରମ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ଭାବେ ପ୍ରତି ପିଢ଼ିରେ ଉଦୟ ହେଲେ। ପରେ ରାଜକୁମାରୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ପୁଅ ଥିଲେ ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଉର୍ବଶୀଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଛଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ରାଜରୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ, ସୋମ ତାଙ୍କ ପିତା ଅତ୍ରିଙ୍କ ଶରଣେ ଗଲେ। ଅତ୍ରି, ମହାପ୍ରତାପୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳାଘ୍ୟ, ସୋମଙ୍କ ଦୋଷ ଦୂର କଲେ। ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୋମ ପୁନି ତାଙ୍କ ମହିମାରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏହି ହେଉଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୋମଙ୍କ ଜନ୍ମର କଥା। ଏବେ ତାଙ୍କ ବଂଶର କଥା ଶୁଣ। ସୋମଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଧନ ଓ ପାପମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଭୀମଙ୍କ ବଂଶର ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଉଜ୍ୱଳ ରାଜା ଥିଲେ କଞ୍ଚନପ୍ରଭା, ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲେ ସୁହୋତ୍ର। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ କେଶିକାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜହ୍ନୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏବେ ଗଙ୍ଗା ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଭବିଷ୍ୟତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ଭୂମିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସୁହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ବରଦ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ରକ୍ତବିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମର ଏହି ଅଭିମାନର ଫଳ ଏବେ ମିଳିବ, ଗଙ୍ଗେ!" ସେ କହିଲେ: "ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ବ୍ୟର୍ଥ, ମୁଁ ଏହି ଜଳ ପିଇଯିବି।" ତାପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ଏହି ରାଜା ଋଷି ଗଙ୍ଗାକୁ ପିଇଗଲେ। ଏହିପରେ ମହାନ ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳାଘ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଜହ୍ନବୀକୁ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଜହ୍ନୁ ଯୁବନଶ୍ୱଙ୍କ ନାତୁନୀ କାବେରୀଙ୍କୁ ଜୀବନସଂଗିନୀ କଲେ। ଯୁବନଶ୍ୱଙ୍କ ଶାପରେ ଗଙ୍ଗା ଏଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ କାବେରୀ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଜହ୍ନୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ଏହି କାବେରୀଠାରୁ ଜହ୍ନୁ ଏକ ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଅଜକ। ଅଜକଙ୍କ ପୁଅ ବଳାଶ୍ୱ, ସେ ଖ୍ୟାତିସାମ୍ପନ୍ନ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗୟା, ଯିଏ କୁଶଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। କୁଶଙ୍କୁ ଚାରିପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବେଦମୟ ତେଜର ଧାରକ: କୁଶାଶ୍ୱ, କୁଶନାଭ, ଅମୂର୍ତ୍ତରୟସ୍, ଓ ବସୁସ୍। କୁଶସ୍ଥମ୍ଭ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହିପରି ମହାପୁରାଣର ଏହି ଅଂଶରେ ବିବେଚିତ ବଂଶାବଳୀ, ଦେବତା, ଋଷି, ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାମାନେ ଅମୃତ ସ୍ମୃତି ଭାବେ ରହିଛି।