ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବିଶ୍ୱର ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଯେ କେହି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟିର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ମାନବର ଆୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି, ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚକ୍ଷୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୟଟି ଉପସୃଷ୍ଟି କ୍ରମିକ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକୁ ମୁଁ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ବିବରଣା କରିଛି; ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣା ଆପଣମାନେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିପାରିବେ। ବିବସ୍ୱତଙ୍କର ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅସଂଖ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅତିକ୍ରମ ନୁହେଁ; ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧର୍ମ, କାମ, ଏବଂ ଧନ ଅନୁସାରେ—ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଅସୂୟା ବିନା ଯେ କେହି ପଠନ୍ତି, ସେ ଏହି ଗୁଣ ଅଧିଗମନ କରିଥାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ବୈବସ୍ୱତ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ସାରାଁଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି; ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ: ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ଶାସନକାଳରେ, ଦେବତା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ମରିଚି ଓ କଶ୍ୟପ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେ, ମାରୁତ, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ—ଏହି ଆଠ ପ୍ରକାର ଦେବତା ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର; ସାଧ୍ୟ, ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱେ—ଏହି ତିନି ଦଳ ଧର୍ମଙ୍କର ପୁତ୍ର। ଭୃଗୁଠାରୁ ଭାର୍ଗବ ଦେବତା ଜନ୍ମିଲେ, ଅଙ୍ଗିରସଠାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଆଙ୍ଗିରସ ଜନ୍ମିଲେ; ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶେଷରେ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ସଦା ଇଚ୍ଛାରୁ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିକୁ 'ମରିଚି ସୃଷ୍ଟି' ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଳବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବ, ପରେ ଆସିବା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବସ୍ଥିତ ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ—ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣରେ ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ, ପରେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ—ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁରନ୍ଦର—ମଘବନ୍, ଶୂଙ୍ଗଧାରୀ, ବଜ୍ରଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବା ଦୁର୍ବଳ, ଧର୍ମ ଆଦି କାରଣରେ ଅଧିନ ଓ ଶାସିତ ହୁଅନ୍ତି। ଚମକ, ତପ, ବୁଦ୍ଧି, ବଳ, ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ, ପୂର୍ବ, ପରେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥମାନେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ପରେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି; ଏହି ପୃଥିବୀକୁ 'ଭୂଲୋକ', ମଧ୍ୟକୁ 'ଭୁଵଃ', ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତକୁ 'ସ୍ୱର୍ଗ' କୁହାଯାଏ—ଏହାର ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି। ପୁତ୍ର ଆଶାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ 'ଭୂଃ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଏହି ଭୂଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ, 'ଭବତ' ଶବ୍ଦକୁ ଆଉଥରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯିବାରୁ ଏହି ଲୋକ 'ଭୂଃ' ଏବଂ 'ଭୂଲୋକ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ, 'ଭବତ' ଶବ୍ଦକୁ ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ; 'ଭବତ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯାହା ଆସୁଛି, ଏହି ଶବ୍ଦକୁ କାଳର ଶବ୍ଦ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। 'ଭବନ' ଠାରୁ, 'ଭୁଵର୍ଲୋକ' ଅର୍ଥ ବ୍ୟାକରଣ ଜ୍ଞମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି; ମଧ୍ୟ ଲୋକକୁ 'ଭୁଵଃ' କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ନାମିତ ହେଲା। ଭୁଵର୍ଲୋକ ଉପଜିଲାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃ ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ 'ଭବ୍ୟ' ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଏହିପରି, 'ଭବ୍ୟ' ନାମରେ ଏକ ନୂତନ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। 'ଭବ୍ୟ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯାହା ଆସିବାକୁ ଅଛି; ଏହିପରି, ଏହି ଲୋକ 'ଭବ୍ୟ', କିନ୍ତୁ ନାମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ରହିଛି। ତୃତୀୟ ଲୋକ 'ସ୍ୱର୍' ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି, 'ଭବ୍ୟ' ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; 'ଭୂ' ମୂଳ ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ଲାଗୁକରାଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀ 'ଭୂଃ', ମଧ୍ୟକୁ 'ଭୁଵଃ', ସ୍ୱର୍ଗକୁ 'ଭବ୍ୟ' କୁହାଯାଏ; ଏହି ତିନି ଲୋକର ସାରାଁଶ ଏହି। ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଜଡିତ ହୋଇ, ତିନି ଭ୍ୟାହୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ନାଥ ମୂଳ କୁହାଯାଏ ଯାହା ଅର୍ଥ 'ରକ୍ଷା କରିବା'। ଏହି ତିନି ଲୋକର ନାଥ ହେବାରୁ—ପୂର୍ବ, ପରେ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର—ତାଙ୍କର ନାଥମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ 'ଇନ୍ଦ୍ର' କୁହନ୍ତି। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଗୁଣଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି। ୟକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ଦାନବ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଶିକ୍ଷକ, ନାଥ, ରାଜା ଓ ପିତୃମାନେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏପରି, ଦେବତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଲକ୍ଷଣ ସାରାଁଶ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବସୁଥିବା ସପ୍ତ ଋଷି ବିଷୟରେ କହିବି। ଗାଧିଜ, ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ କୌଶିକ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭାର୍ଗବ ଜମଦଗ୍ନି, ଊରୁପୁତ୍ର—ପ୍ରାକ୍ରମରେ ବଳବାନ୍— ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ; ଔତଥ୍ୟ, ଗୌତମ, ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଶରଦ୍ୱାନ, ନାମରେ ଧର୍ମିକ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ପୂଜ୍ୟ ଅତ୍ରି, ବ୍ରହ୍ମକ ପଞ୍ଚମ; ଷଷ୍ଠ ବସୁମାନ୍, ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବତ୍ସର ଓ କଶ୍ୟପ—ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ଉତ୍ତମ ଗୁଣଶାଳୀ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ତରାଳରେ ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି ଅଛନ୍ତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଶର୍ୟାତି; ନରିସ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନଭା ଓ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କରୁଷ ଓ ପ୍ରିଷଧ୍ର, ବସୁମାନ୍ ନବମ ଭାବେ ସ୍ମୃତି; ଏହି ନଉଟି ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଖ୍ୟାନ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଏହି ସପ୍ତମ ଅନ୍ତରାଳ। ଏପରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନ୍ତରାଳକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ କ୍ରମିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରିଛି; ଏବେ ଆଉ କଣ କହିବି?