ଶୀତ ଋତୁର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଶୂନ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ଏବଂ ମଧୁର ତାଳରେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ଥିବା ତାରାମଣି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟରତା, କେକୟ ବଂଶର ଜନ୍ମଜାତ, ଏକ ପୁତ୍ର ସଂସାରକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ ପାପ ରହିତ ଏବଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜଣାଶି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଏବଂ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋହିତ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହରିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଂଶଜ ଚଞ୍ଚୁ ହାରିତ। ଚଞ୍ଚୁଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ବିଜୟ ଏବଂ ସୁଦେବ। ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିଥିଲେ, ସେବେଳେ 'ବିଜୟ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ବିଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୁରୁକ ଧର୍ମ ଏବଂ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ରାଜା ହେଲେ; ରୁରୁକଙ୍କୁ ହୃତକ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ବାହୁ ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନେ—ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, ପହ୍ଲବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ। ସତ୍ୟୟୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏତେ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ ନାହିଁ। ବାହୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଗର, ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁର୍ବାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଠାରୁ ଅଗ୍ନିଆସ୍ତ୍ର ପାଇ ସେ ରାଜା ସଗର, ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘମାନେ ସହିତ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି, ସେମାନେ କୁ ନିହତ କଲେ। ଅଚଳ ଧୀର ରାଜା ସଗର, ଶକ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଓ ପାରଦମାନେ କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କଲେ। ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ: "ରାଜା ସଗର ବିଷ ସହିତ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ କି କାରଣରୁ ସେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରୀୟମାନେ କୁ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କଲେ?" ସୂତ କହିଲେ: ବାହୁଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏକଥର ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଏବଂ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଶକମାନେ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିଲା। ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ ଏହି ପାଞ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ମିଶି ହୈହୟଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିଥିଲେ। ବାହୁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଚିତ୍ତରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ବୟସ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ଭବତୀ ଯାଦବ କୁଳୀନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ସହସ୍ତ୍ରୀ ବିଷ ଦେଇ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ପତିଙ୍କ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଏବଂ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଔର୍ବ ତାଙ୍କୁ ଦୟାବଶତଃ ବଞ୍ଚାଇଲେ। ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ବିଷ ସହିତ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ସଗରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଔର୍ବ ଏହି ମହାତ୍ମା ଶିଶୁଙ୍କ ସଂସ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ, ଏବଂ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଆସ୍ତ୍ର ପାଇ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଶକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ସେ ହୈହୟମାନେ କୁ ନିହତ କଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ପଶୁମାନେ କୁ ନିହତ କରନ୍ତି। ପରେ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, ପହ୍ଲବମାନେ କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିବେ। ସଗରଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ସେମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ମାନି, ସଗରଙ୍କୁ ଅଟକେଇଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତି କଲେ। ସଗର ଗୁରୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ଦେଖାକୁ ବଦଳାଇଲେ। ଶକମାନେ ଆଧା ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇଲେ। ପାରଦମାନେ ଚୁଲ ଖୋଲି ରଖିବାକୁ, ପହ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା। ଏହି ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ, ପାରଦ, କେଲିସ୍ପର୍ଶ, ମାହିଷିକ, ଦାର୍ବ, ଚୋଳ, ଖସମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସଗର ତାଙ୍କର ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କଲେ। ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ଏହି ରାଜା ପୃଥିବୀ ଜୟ କରି, ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଅଶ୍ୱ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର କୂଳରେ ଯିବା ସମୟରେ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଗଲା। ରାଜା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସ୍ଥାନ ଖୋଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ସାଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଆଦିଦେବ ହରି, କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଜାପତି, କପିଳ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ବର୍ହିକେତୁ, ସକେତୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତିନିଜଣ—ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚବନ—ଏମାନେ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଚାଲିଥିଲେ। ଶ୍ରୀହରି ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବଂଶ, ଶତ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର, ସାଗର ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗବାସ। ସାଗର ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ ନଦୀର ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ 'ସାଗର' ନାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ରାଜା ସାଗର ସାଗର ଠାରୁ ଅଶ୍ୱ ନେଇ, ପୁନଃପୁନି ଏକ ଶତ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଅଶ୍ୱକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଲୀନ ହେଲା। ଏହି ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ—ମୁନିମାନେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ସଗରଙ୍କୁ ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୟାଶୁଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ବଡ଼ ଝିଅ ଥିଲେ ଵିଦର୍ଭର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ନାମ କେଶିନୀ।