ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶିଶୁ କାଳରୁ, ଭବିଷ୍ୟତର ଘଟଣାର ପ୍ରଭାବରେ, ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜେ ଯେତେ ର୍ଷ ରଖିଥିଲେ, ବଶିଷ୍ଠ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ର୍ଷ ରଖିନଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ପିତା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବଦଳି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ବଶିଷ୍ଠ ଏହି ନିଷ୍ପତିକୁ ବାଧା ଦେଲେ ନାହିଁ, ଏହି ପଛରେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷ ଚରଣ ସପ୍ତମ ପଦରେ ହୁଏ, ଏହିପରି ସତ୍ୟବ୍ରତ ସପ୍ତମ ପଦରେ ବିବାହ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ବଶିଷ୍ଠ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମନରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ପ୍ରତି ର୍ଷ ରଖିଥିଲେ। ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଉପାଂଶୁ ନିୟମକୁ ବୁଝି କରିଲେ ନାହିଁ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ରାଜ୍ୟରୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ମହାନ ମନ ଥିଲେ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୀକ୍ଷା ଏବେ ଭୂମିରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଏହା ପରିବାର ଓ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ରୂପେ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ପରେ ବଶିଷ୍ଠ, ଯେଉଁକୁ ତାଙ୍କ ପିତା ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ରୋକି କହିଲେ, "ମୁଁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବି।" ତଥାପି, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୀକ୍ଷା ବହନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ମାଂସ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଏକ ଦିନ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୌ ଦେଖିଲେ; କ୍ରୋଧ, ମୋହ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୁଖରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ହେଲା। ସେ ଚୋର ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି କୌକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ନିଜେ ଓ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏହି ମାଂସ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବ୍ରତକୁ ବଦଳି ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନିର୍ଦୟ, ଓ ନିର୍ଦୟ, ତୁମର ଶରୀର ତିନି ଲୋହା ଶୁଳରେ ଭିଦ୍ରାଯିବ, ଯଦି ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ନୁହଁ।" "ତୁମେ ତୁମର ପିତାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତୁମେ ତୁମ ଗୁରୁଙ୍କ କୌକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଏବଂ ନିଷ୍କାସନରେ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛ, ତୁମର ଅପରାଧ ତିନି ରୂପରେ ଅଛି।" ଏହି ତିନି ଶୁଳ ଦେଖି, ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ "ତ୍ରିଶଙ୍କୁ" ନାମ ଦେଲେ; ଏହି ଠାରୁ ସେ "ତ୍ରିଶଙ୍କୁ" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ଫେରିଲେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁକୁ ଏକ ଵର ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଵର ଚୟନ କରିବାକୁ କହାଯିବା ସମୟରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କାରଣ ଏ ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଦୁଃଖ ଥିଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପିତୃପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ଦେବତାମାନେ ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, କୌଶିକ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠାଇଦେଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ଏଠି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୟାରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭାବରେ। ଶୀତକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାରାମାଳା ତିନି ରୂପରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଲାଗି ସତ୍ୟରତା ନାମକ ଏକ କେକୟ କୁଳର ଜନନୀ ଥିଲେ, ଯିଁ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ନିଜ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଓ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଛନ୍ତି। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋହିତ, ରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ହରିତ, ଏବଂ ହରିତଙ୍କ ଉତ୍ତରସୁରି ଚଂଚୁ ହାରିତ। ଚଂଚୁଙ୍କୁ ବିଜୟ ଓ ସୁଦେବ ନାମକ ପୁଅ ଥିଲେ; ବିଜୟ, ଯିଁ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳକୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ରୁରୁକା, ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ଦକ୍ଷ ରାଜା ଥିଲେ; ରୁରୁକାଙ୍କୁ ହୃତକା ପୁଅ ଭାବରେ ମିଳିଲେ, ହୃତକାଙ୍କୁ ବାହୁ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବାହୁ ରାଜା, ହଇହୟ, ତାଳଜଙ୍ଘ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, ପହ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ବଦଳି ଦିଆଯିବାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଶେଷ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ ନାହିଁ; ବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ସଗର, ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଭୃଗୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତୁର୍ବାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇଲେ। ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ପାଇ, ସଗର ଭୂମି ଜିତି ହଇହୟ ଓ ତାଳଜଙ୍ଘମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ନିଶ୍ଚଳ ଏହି ରାଜା ଶକ ଓ ପହ୍ଲବମାନେକୁ ଧର୍ମ ରାସ୍ତାରୁ ବାଦିଦେଲେ; ଏଭଳି ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ପାରଦମାନେକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ କୁଳ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ବଦଳିଦେଲେ। ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସଗର କିପରି ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ କିପାଇଁ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଶକ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ କୁଳ ଓ ଧର୍ମରୁ ବଦଳିଦେଲେ?" ସୂତ କହିଲେ: "ବାହୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଏକଦା ହଇହୟ, ତାଳଜଙ୍ଘ, ଓ ଶକମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦଳିଦେଲେ।" "ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ ଏହି ପଞ୍ଚ ଦଳ ମଧ୍ୟ ହଇହୟମାନେ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।" ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରାଜ୍ୟ ଦଳିଦେଲେ; ବାହୁ, ରାଜ୍ୟ ହାରି, ନିଜ ଜନନୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ଧର୍ମିକ ମନରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାଜା ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଚାଲିଲେ; ବୟସ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭବତୀ ଯାଦବା ପତ୍ନୀ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହପତ୍ନୀ ଅଜଣା ଶିଶୁକୁ ନିଷ୍ଟୁର ଭାବରେ ବିଷ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଶବକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲେ; ଭୃଗୁବଂଶୀ ଔର୍ବ ଏହା ଦେଖି ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସେ ବିଷ ସହିତ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁଅକୁ "ସଗର" ନାମ ଦିଆଯାଏ। ଔର୍ବ ଏହି ମହାନ ଶିଶୁର ଜନ୍ମ କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇ, ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।