ଏକ ସମୟରେ, ଏହି ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟାୟ ହେବାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ଗୋଟିଏ ଦୀର୍ଘ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା। ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ଭୂମିରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଜୀବନ ନିବାହ କରିପାରିବେ। ଏହି ପୁଅକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି ବିକ୍ରୟ କରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଏକ ଧର୍ମିକ ରାଜପୁତ୍ର, ବଡ଼ ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ରାଜପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଜୀବନ ନିବାହ ନିମିତ୍ତେ ଏବଂ ଦୟାବଶତାରୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜୀବନ ଦେଲେ। ଏହି ପୁଅ, ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଥିବା ଦ୍ୱାରା "ଗାଳବ" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା କୌଶିକ ମୁନି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ନିଜ ଶପଥ, ଭକ୍ତି, ଦୟା ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସେ ବନରେ ବସୁଥିବା ମୃଗ, ଶୁଆ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ମାଂସ ରନ୍ଧି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଦେଇଥିଲେ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ଉପାଂଶୁ ନାମକ ନିୟମ ଅନୁସରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୀକ୍ଷା ନେଇ, ରାଜା ବନରେ ବସୁଥିବା ସମୟରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସେବା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପ୍ରିଷ୍ଟ ଓ ଶିକ୍ଷକମାନେଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଅୟୋଧ୍ୟା ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜପାଳିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ଶିଶୁକାଳରୁ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାର ଚାପରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା, କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଦାୟ କରିଦେଲେ, ଏହି ଘଟଣାକୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ବିରୋଧ କରିଲେ ନାହିଁ, କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ। ବିବାହ ମନ୍ତ୍ରର ସମାପ୍ତି ସପ୍ତମ ପଦରେ ହେଉଥିବାରୁ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ସପ୍ତମ ପଦରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମନରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ଆସିଗଲା। ମହାନ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସମୟର ସଠିକ ବିବେକ ଦେଖାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଉପାଂଶୁ ନିୟମକୁ ସଠିକ ଭାବେ ପାଳନ କରିଲେ ନାହିଁ। ସତ୍ୟବ୍ରତ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ମନ ଥିଲେ, ତାହା ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୀକ୍ଷା ଏବେ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବହୁମୁଖୀ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହା ପରିବାର ଓ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ। ତାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ, କହିଲେ, “ମୁଁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିବି।” କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୀକ୍ଷାକୁ ସହିଲେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖରେ ମାଂସ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏକ କାମଧେନୁ ଗାଁ ଦେଖିଲେ; କ୍ରୋଧ, ମୋହ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୋକରେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ହେଲା। ଏହି ବନ୍ଦିତ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନି ଗାଁକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ; ସେ ନିଜେ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମିଳି ମାଂସ ଖାଇଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିର୍ଦୟ, ତୁମ ଶରୀର ତିନି ଲୋହା ଶଳା ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ନୁହଁ।” ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଗାଁକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଏବଂ ନିଷ୍କାସନରେ ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛ; ତୁମ ଅପରାଧ ତିନିପ୍ରକାର। ଏହି ତିନି ଶଳା ଦେଖି, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ” ନାମରେ ପୁକାରିଲେ; ଏହି ଠାରୁ ସେ “ତ୍ରିଶଙ୍କୁ” ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ଫିରିଲେ ଏବଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ। ବର ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲାବେଳେ, ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଭୟ ଥିଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ରାଜ୍ୟରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ଦେବତାମାନେ ଓ ବସିଷ୍ଠ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ କୌଶିକ ମୁନି ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଶରୀର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରିଦେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଥିଲା; ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଜ୍ଞ ଲୋକେ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନିଙ୍କ କୃପାରୁ। ଶୀତ ଋତୁରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା, ତିନି ରୂପରେ ସଜିଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନ୍ଧାରା ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସତ୍ୟରତା ନାମକ, କେକୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ପାପରହିତ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ରାଜା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋହିତ; ରୋହିତଙ୍କ ପୁଅ ହରିତ; ତାଙ୍କ ପରେ ଚଂଚୁ ହାରିତ ତାଙ୍କ ବଂଶଜ। ଚଂଚୁଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ବିଜୟ ଓ ସୁଦେବ। ବିଜୟ, ଯିଏ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଜୟ କଲେ, ତାହା ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ରୁରୁକା ନାମକ ପୁଅ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପ୍ରବୀଣ ରାଜା ହେଲେ; ରୁରୁକାଙ୍କୁ ହୃତକା ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାହୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ରାଜା, ଅପରାଧିତ, ହୈହୟ, ତାଳ-ଜଙ୍ଘ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, ପହ୍ଲବ ଦ୍ୱାରା ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବହୁତ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ ନାହିଁ; ବାହୁଙ୍କ ପୁଅ ସଗର, ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ତୁର୍ବାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ।