ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ଯୋଗବଳରେ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତାଳ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଜଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ । ଏହି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଧ୍ୱନି ରାକ୍ଷସ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ଅଗ୍ନିର ଦେଶରୁ ଆସୁଥିଲା । ରାଜାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ଜଣ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତେ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ । ଏହାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ । ସେ ଯୋଗବଳରେ ତୁଫାନ ହେଉଥିବା ଜଳକୁ ପିଇଲେ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଏହି ବିଶାଳ ଦେହୀ ଜଳ-ଦାନବକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ ଓ ତାହାକୁ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଲେ । ଉତ୍ତଙ୍କ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଓ ଅଜୟତା ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଅବିରତ ଆନନ୍ଦ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବାସ ଓ ଯେଉଁ ସନ୍ତାନ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ଲୋକ ଦେଲେ । ରାଜାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଛୁଆ ଦୃଢାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ ଥିଲେ । ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁମାରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ହର୍ୟାଶ୍ୱ । ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନିକୁମ୍ଭ, ଯିଏ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ । ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ନିପୁଣ ଥିଲେ । ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କୃଶାଶ୍ୱ ଓ ଅକ୍ଷୟାଶ୍ୱ । ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ହେମବତୀ, ତିନି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସତ୍କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ । ପ୍ରସେନଜିତଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ତେଜ ତିନି ଲୋକୁ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ କରୁଥିଲା । ସେ ଅତି ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ଦମ୍ପତି ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଗୌରୀ, ପତିଙ୍କ ଶାପରେ, ବାହୁଦା ନଦୀର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗୌରିକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହେଲେ । ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ମାନ୍ଧାତା ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିଲେ । ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ପୁରୁଣା ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠେ ଓ ଯେଉଁଠି ଡୁବେ, ସେ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ଅଧିନ ଥିଲା । ଏହି ବଂଶର ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି—ଯୁବନାଶ୍ୱ ମହାତ୍ମା ଓ ଯଜ୍ଞଶୀଳୀ ଥିଲେ, ମାନ୍ଧାତା ବି ଅଦିମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଥିଲେ । ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ନାମ ବିନ୍ଦୁମତୀ, ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ । ସେ ସ୍ୱାମୀଭକ୍ତା ଓ ଦଶ ହଜାର ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ । ତାଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନି ପୁଅ ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ । ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁଅ ଆଉ ଜଣେ ଯୁବନାଶ୍ୱ । ଏହି ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ହରିତ, ଯେଉଁମାନେ ହାରିତ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ, ଯିଏ ନର୍ମଦା ନଦୀ ତୀରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମ୍ଭୂତଙ୍କ ପିତା । ସମ୍ଭୂତଙ୍କ ପୁଅ ଅନରଣ୍ୟ, ଯିଏ ବଳଶାଳୀ ଥିଲେ, ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ସମୟରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ । ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ତ୍ରସଦଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟାଶ୍ୱ; ହର୍ୟାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ନଦୀ ତୀରେ ବସୁମତ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ହେଲେ । ବସୁମତଙ୍କ ପୁଅ ଧାର୍ମିକ ତ୍ରିଧନ୍ୱନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ବଂଶର ପ୍ରବୀଣ ଯୋଦ୍ଧା ତ୍ରୈଧନ୍ୱନ । ତ୍ରୈଧନ୍ୱନଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଯିଏ ଦେବମାନେକୁ ହତ କରିବା ପରେ ଭିଦର୍ଭ ରାଜ୍ଞୀକୁ ଅପହରଣ କଲେ । ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ସେ ବିବାହ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ବଢ଼ିଲେ; ଏମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ଶକ୍ତି, ମୋହ, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଦୈବବଳରେ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା, ତିନି ବେଦ ଗୁଣରେ ଶିକ୍ଷିତ, ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହେବାରୁ ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ—"ଚାଲିଯାଅ!" ସତ୍ୟବ୍ରତ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?" ପିତା କହିଲେ—"ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସ।" "ମୁଁ ମୋର ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ବଂଶର ଅପବାଦ!"—ଏପରି କହି, ସେ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ି ଚଳିଗଲେ । ମହାମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ନାହିଁ । ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧୃଢ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚଣ୍ଡାଳ ଗୃହ ସମୀପରେ ବସିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଳିଗଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିର୍ଜଳା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା । ଏହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ସାଗର କୂଳରେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ଗଳାରେ ଦୋରି ଦେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ନେଲେ, ଯାହାଫଳରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଚଳିବ । ସେହି ଶିଶୁକୁ ଗଳାରେ ବାନ୍ଧି ବିକ୍ରୟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଧାର୍ମିକ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ମୁନିପୁତ୍ର ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ସତ୍ୟବ୍ରତ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୟା କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଓ ଦୟାବଶତଃ, ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଭାର ନେଲେ । ସେ ଶିଶୁ, ଗଳାରେ ବାନ୍ଧା ଥିବାରୁ, ଗାଳବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା କୌଶିକ ମୁନି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ । ସତ୍ୟବ୍ରତ ନିଜ ନିୟମ, ଭକ୍ତି, କ୍ଷମା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇ ସମର୍ଥନ କଲେ । ସେ ମୁନିର ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ମୃଗ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ହତ କରି, ତାଙ୍କ ମାଂସ ରନ୍ଧି ଦେଉଥିଲେ । ଉପାଂଶୁ ବ୍ରତ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୀକ୍ଷା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେବା କଲେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି, ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ସହ, ଅୟୋଧ୍ୟା ଓ ରାଜସଭାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ ।