ମୋ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ଏକ ସମତଳ ମାରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶାଳ ବାଲିର ସମୁଦ୍ର ବିସ୍ତୃତି ହୋଇଛି, ରାଜା। ସେଠାରେ, ବାଲି ତଳେ ଲୁଚିଥିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ହେଉଛି ଧୁନ୍ଧୁ, ମନୁଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ପ୍ରତି ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେଠାର ଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଅରଣ୍ୟ ଉଦ୍ୱିଗ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧୂଳିର ମେଘ ଉଠିଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ଧରି ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ନିସ୍କ୍ରମିତ ଅଗ୍ନିର ତାପ, ତାପରେ ଧୁଆଁ ଏବଂ ଚିଙ୍ଗାରି ଦେଖି ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଆମ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରୁନାହିଁ, ରାଜା। ଏହି ଜଗତର କ୍ଷେମାର୍ଥେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କର; ତୁମର ଶକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମାନ, ଏହି ଦାନବଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବ। ଆଜି ଯଦି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଧୁନ୍ଧୁ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତି ପାଇବ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ, ରାଜା। ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଏହି ଵର ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ଧୁନ୍ଧୁ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିହତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ ଅଧିକ ଯେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ମହାତ୍ମା ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁବଳାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ମୋ ପୁତ୍ର ଯାଉ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ।" ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ଧୁନ୍ଧୁ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସ୍ୱୟଂ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁବଳାଶ୍ୱ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କ ୨୧,୦୦୦ ପୁତ୍ର ଓ ଉତ୍ତଙ୍କ ଋଷି ସହିତ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଲୋକକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଅବତରିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଏକ ବିଶାଳ ଧ୍ୱନି ହେଲା: "ଆଜିଠାରୁ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁମାର ଭାବେ ଚିହ୍ନିବେ।" ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ସମ୍ଭାର କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଲେ। ନାରାୟଣ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାସିତ ହୋଇ, ସେ ରାଜା ଅକ୍ଷୟ ବାଲି ସମୁଦ୍ର ଖନନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବାଲି ଖନନ କରି ଧୁନ୍ଧୁ ଲୁଚିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା, କ୍ରୁଧ୍ଧ ଧୁନ୍ଧୁ ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ନିକାଳୁଥିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଓଲଟାଇଦେବେ। ତାଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସେ ଜଳର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଟି ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲା। ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ରାଜାଙ୍କ ୨୦,୯୯୭ ପୁତ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଲେ, କେବଳ ତିନିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କଲେ। ସେ ମହାନ ରାଜା ଯୋଗବଳରେ ଜଳ ପିଇଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେ ବଡ଼ ଦେହୀ ଜଳ-ଦାନବ ଧୁନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ଅଶେଷ ଧନ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ହେବାର ବର ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ, ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଉଥିବା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ୨୧,୦୦୦ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ: ବଡ଼ ଦୃଢ଼ାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ କପିଳାଶ୍ୱ। ଧୁନ୍ଧୁମାରି ହେଉଛନ୍ତି ଦୃଢ଼ାଶ୍ୱ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିକୁମ୍ଭ, ଯିଏ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂହତାଶ୍ୱ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଶାଶ୍ୱ ଓ ଅକ୍ଷୟାଶ୍ୱ। ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ଝିଅ ହେମବତୀ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୀଳବତୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସେନଜିତ। ପ୍ରସେନଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ତେଜ ତିନି ଲୋକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ଭର୍ତ୍ସ୍ନୀଷ୍ଠା ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୌରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶାପରେ ବାହୁଦା ନଦୀ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୌରିକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହେଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତା ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିଲେ; ଏଠି ମୁଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁଇଟି ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାକୁ ଅସ୍ତ ଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ଅଧିନ। ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପାଠିତ ହୁଏ: ଯୁବନାଶ୍ୱ ମହାତ୍ମା, ବଡ଼ ଯଜ୍ଞୀ, ଏବଂ ମାନ୍ଧାତାକୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି। ମାନ୍ଧାତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଚୈତ୍ରରଥୀ, ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ମହାନ ଶୀଳବତୀ ବିନ୍ଦୁମତୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ। ସେ ସ୍ୱାମୀନିଷ୍ଠା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼। ତାଙ୍କର ଉତ୍ପନ୍ନ ତିନି ପୁତ୍ର: ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆଉ ଏକ ଯୁବନାଶ୍ୱ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହରିତ, ଯାହାଁରୁ ହାରିତମାନେ ବିର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହିମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁତ୍ର ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ, ଯିଏ ନର୍ମଦା ତୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମ୍ଭୂତ।