ଏହି ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ରୁତିଗୁଡିକର ଅନୁସାରେ ଏକ ଗଭୀର ଓ ଅନୁଭୂତିମୟ କଥା ଏହିପରି: ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଏକ ଦିନ ଏହି ବିଶ୍ବର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିକାଶ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଓ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦାନ ପରେ, ଚାରିଟି ପୁତ୍ରୀ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଟି ବାହୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଇଟି ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ, ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା କୃଶାଶ୍ବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ସନ୍ତାନକୁ ଏବେ ଆମେ ଶୁଣିବା। ଏଠାରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଓ ଷଷ୍ଠ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିରତି ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ସପ୍ତମ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଂଶ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି। ଏହି ପୁତ୍ରପୁତ୍ରୀ ଠାରୁ ଦେବତା, ପକ୍ଷୀ, ଗାଈ, ସର୍ପ, ଦାନବ, ଦିତିର ପୁତ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରୁ, ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଗଣ ଯୌନ ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବ ତିନି ବିଧା ସୃଷ୍ଟି—ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ହେଇଥିଲା। ଦେବତା, ଅସୁର, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଓ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିଠାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି—ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ସେ କିପରି ପୁନଃ ପ୍ରଚେତସ୍ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ? ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତର ଦିଅ। ଆଉ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ—ସୋମଙ୍କ ନାତି ଦକ୍ଷ କିପରି ସୋମଙ୍କ ପିତାମହ ହେଲେ? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଗଣ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନେ ଏହି ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶରେ ବିମୂଢ଼ ନୁହଁନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନିଃଶେଷ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼-ଛୋଟ ଭାବ ଥିଲା ନାହିଁ; ତପସ୍ୟାକୁ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଶକ୍ତି ହେଉଥିଲା କାରଣ। ଯେଉଁଠି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟି ଜାଣିଥିବେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟର ଆୟୁକ୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଇଥିବେ। ଏପରି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏକତ୍ର ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାକ୍ଷୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛଅଟି ଉପସୃଷ୍ଟିର କ୍ରମ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏମିତି, ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣା ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ ଜଣାଯିବ। ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ଅନେକ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି; ଆରୋଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଧନ ଅନୁଯାୟୀ—ଯେଉଁଠି ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ପଠିବେ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣ ପାଇଥିବେ। ଏବେ ମୁଁ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ମହାତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କଥା ସାର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି—ଶୁଣ। ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ: ଏହି ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମାରୀଚି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେ, ମାରୁତ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରସ—ଏହି ଆଠ ଶ୍ରେଣୀର ଦେବତା ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ ଓ ରୁଦ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର; ସାଧ୍ୟ, ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱେ—ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର ତିନି ଶ୍ରେଣୀ। ଭୃଗୁ ଠାରୁ ଭାର୍ଗବ ଦେବତା ଜନ୍ମିଲେ, ଅଙ୍ଗିରସ ଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରସ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାହିଁବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମାରୀଚି ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଜଣାଯିବା; ଏଠିରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବ ଯୁଗର, ଆଗକୁ ଆସିବା ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମାନ ଲକ୍ଷଣର। ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଯେଉଁ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ପୁରନ୍ଦର, ସମସ୍ତ ମଘବନ, ଶୂଳଧାରୀ, ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ମାନେ ଏକ ଏକ ଯୁଗରେ ଥିଲେ। ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନ୍ତି ବା ଦୁର୍ବଳ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ବିଶ୍ୱରେ ଶାସିତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ତପ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତର ଲୋକପାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ଶୁଣ। ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜଣାନ୍ତି; ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭୂଲୋକ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଭୁଵ, ଆସନ୍ତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ କୁହାଯାଏ—ଏହି ତିନି ଲୋକର ଉପାୟ ଏବେ କହିବି। ଯେବେ କେହି ପୁତ୍ର ଆଶାରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆରମ୍ଭରେ ‘ଭୂ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଭୂଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ଥିବା ଲୋକରେ, ‘ଭବତ’ ବ୍ରହ୍ମା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ‘ଭୂ’ ନାମରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କୁହନ୍ତି। ଏହି ଥିବା ଲୋକରେ, ‘ଭବତ’ ଆଉ ଏକବାର ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ; ‘ଭବତ’ ଆସିବା ବସ୍ତୁର ନାମ, ଏହାକୁ ସମୟର ଶବ୍ଦ କୁହାଯାଏ। ‘ଭବନ’ ଠାରୁ ଭୁଵର୍ଲୋକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ; ଆକାଶକୁ ‘ଭୁଵ’ କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକ ନାମିତ। ଭୁଵର୍ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ‘ଭବ୍ୟ’ କହିଲେ; ଏହିପରି ଭବ୍ୟ ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ‘ଭବ୍ୟ’ ଆସିବା ବସ୍ତୁର ନାମ; ଏହି ଲୋକକୁ ଭବ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗ ନାମରେ ସ୍ମୃତି ରହିଛି। ତୃତୀୟ ଲୋକକୁ ‘ସ୍ୱର’ କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି ଭବ୍ୟ ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ‘ଭୂ’ ମୂଳ ଆସିବା ବସ୍ତୁ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପୃଥିବୀ ‘ଭୂ’, ଆକାଶ ‘ଭୁଵ’, ସ୍ୱର୍ଗ ‘ଭବ୍ୟ’; ଏହି ତିନି ଲୋକର ସାର। ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଠାରୁ ତିନି ଲୋକ ଓ ତିନି ବ୍ୟାହୃତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ‘ନାଥ’ ମୂଳ ରକ୍ଷାର ଅର୍ଥ ଦେଇଥିବା ଜଣାଯାଏ। ଏହି ତିନି ଲୋକର ଲୋକପାଳ—ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର—ଦ୍ୱିଜମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ନେଇଥିବେ, ସେମାନେ ଏହିପରି। ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ଦାନବମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି।