ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାନ ଆତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ଅନୁସରୀମାନେ—ମୋଟେ ତିନି ହଜାର—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନଭାଗର ପୁତ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଭାଗ ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ। ନଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଅମ୍ବରୀଷ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ବିରୂପ, ପୃଷଦଶ୍ୱ ଏବଂ ରଥୀତରା ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶଜ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ରଥୀତରାମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମନୁଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କ୍ଷୁବତରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ସେ ଏକ ଶତ ନାୟକ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିକୁକ୍ଷି, ତାପରେ ନେମି ଏବଂ ଦଣ୍ଡା ଏହି ତିନିଜଣ, ଏବଂ ଶକୁନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚାଶି ଜଣ ଥିଲେ। ଉତ୍ତରାପଥ ଅଞ୍ଚଳର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଚୁଆଳିଶି ଜଣ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଥିଲେ। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳର ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ବିଶ୍ୱାସରେ ଥିବାବେଳେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ, “ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ମାଂସ ଆଣ, ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ବଧ କର, ଏହି ଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଷ୍ଟକ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେବ।” ବିକୁକ୍ଷି ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀ ବଧ କଲେ। ଏହି ଶିକାରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିକୁକ୍ଷି ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏକ ଶଶକ ଖାଇଦେଲେ। ବିକୁକ୍ଷି ଏହି ମାଂସ ଏବଂ ସେନାସହିତ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ମାଂସ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ବସିଷ୍ଠ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାଂସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିଲେ ଏହା ଅପବିତ୍ର। ସେ ରାଗରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ତୁମର ପୁତ୍ର ଏକ ଶଦ୍ର ଭଳି ଶଶକ ଭୋଜନ କରି ଏହି ମାଂସକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି; ଏହି ମାଂସ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ବସିଷ୍ଠ ଆହୁରି କହିଲେ, “ଏହି ଅପବିତ୍ର ମାଂସ ଶଶକ ଖାଇଦେଲା ପରେ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଛି; ଏହା ପୂର୍ବେ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୋଜିତ ହୋଇଛି, ଏହି ମାଂସ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ।” ଏହି ଶୁଣି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଗରେ ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲି, ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଶଶକ ଖାଇଲ; ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂର୍ବରୁ ଏପରି ଅଚେତନ କାମ କଲେ।” ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ତୁମେ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଯାଅ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଗତ ହେଲେ, ଶଶି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଧିକାର କଲେ ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଶଶି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳ ଶ୍ରୀ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ସମୟ କ୍ରମେ ଶଶି ଏହି ଦୁନିଆଁ ଛାଡ଼ି ଏକ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଜାଣି, କୌଣସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟାରେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଜେଉଁଠି ମାଂସ ଭୋଜନ କରାଯିବ, ପରଲୋକରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହିପରି ମାଂସର ସ୍ୱଭାବ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଶଶିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଓ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏକବାର ଉଠିଆ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଅଦିବକ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରିଥୁରୋମା ମଧ୍ୟ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପ୍ରିଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃଷଦଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନ୍ଧ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ। ଅନ୍ଧ୍ରଠାରୁ ଯବନ, ଅଶ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରାବସ୍ଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଶ୍ରାବସ୍ଥକ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନାମକ ନଗରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଶ୍ରାବସ୍ଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବୃହଦଶ୍ୱ, ଯିଏ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କୁବଳ, ଯିଏ ଧୁନ୍ଧୁ ଦେମନ୍କୁ ବଧ କରି ‘ଧୁନ୍ଧୁମାର’ ଉପାଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଓ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଆମେ ଧୁନ୍ଧୁ ବଧର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କିଏ ଦେଖିଲେ କୁବଳାଶ୍ୱ କିପରି ଧୁନ୍ଧୁମାର ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ?” ସୂତ କହିଲେ, “ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ୨୧,୦୦୦ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଅଜୟ। ସେମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ; ତଥାପି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁବଳାଶ୍ୱ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ବୃହଦଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି କରିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜେ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବୃହଦଶ୍ୱ ବନକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷି ଉତ୍ତଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତାପରେ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର। ରାଜନ୍, ମୁଁ ଆତ୍ମସଂୟମ କରିପାରୁନି, କାରଣ ମୋ ଆଶ୍ରମ ସମ୍ନିକଟରେ ବିପଦ ଅଛି। ମୋ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଏକ ମାଟି ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ସେଠାରେ ବେଶି ରେତ ଭରା ସମୁଦ୍ର ଅଛି। ସେଠାରେ ମାଟି ତଳେ ଏକ ବଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ହରାଇପାରିବେନି, ଏମିତି ଏକ ମହାପ୍ରାଣୀ ଲୁଚିଛି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୁନ୍ଧୁ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଠାର ଭୂମି ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ କମ୍ପିଉଠେ। ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସର ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଧୂଳି ଉଠି ଦୂରଦୂରନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଢାକିଦିଏ, ଏବଂ ସାତ ଦିନ ପୃଥିବୀ ଘୋର କମ୍ପନ କରେ। ଚିଙ୍ଗାର, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଓ ଧୂଆଁ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କରିଦିଏ; ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରୁନି।