ରୈବତ ନିଜ କନ୍ୟା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାଳ ଅନୁଭବ କରି, ରୈବତ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ, ଯେଉଁ ସହର ଯାଦବମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଦ୍ୱାର ଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଏହି ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ। ରୈବତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ସେମାନଙ୍କ ଏହି କାହାଣୀ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ। ତାପରେ, ତିନି ତାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବଳଦେବଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଗିଏ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲଗିଲେ। ରାମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନର, ରେବତୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଲେ। ଏହି କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ପରେ ଋଷିମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଏତେ ବର୍ଷ ଯାଇଯିବା ପରେ ରେବତୀ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କ କେଶ କିପରି ପକା ହେଲେ ନାହିଁ?” ତେବେ ଋଷିମାନେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯେଉଁ ମେରୁକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶ କିପରି ଏଯାଁ ଭୂମିରେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିକଳ ରହିଛି? ଆମେ ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅନୁଭବ କରିବାରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନେ କେତେ ଏବଂ କେମିତି ରହିଛନ୍ତି? ରୈବତ ଏହି କାହାଣୀ ଶୁଣି ଦୀର୍ଘ କାଳକୁ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବିଲେ।” ତେବେ ସୂତ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଭୋକ, ତିରିଷ୍ଣା, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ ହୋଇଯାଏ। ଏବଂ ଆପଣମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ମୁଁ ଏବେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ସଙ୍ଗୀତରେ ସାତଟି ସ୍ୱର, ତିନୋଟି ଗ୍ରାମ, ଏବଂ ଏକୋଣିଶି ମୋଡ୍ ଅଛି; ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକାବନ୍ନି ତାଲ ଅଛି—ଏହି ସଙ୍ଗୀତର ବ୍ୟବସ୍ଥା। ସ୍ୱରଗୁଡିକ ହେଉଛି: ସଡ୍ଜ, ଋଷଭ, ଗାନ୍ଧାର, ମଧ୍ୟମ, ପଞ୍ଚମ, ଧୈବତ, ନିଷାଦ। ମଧ୍ୟମ ଗ୍ରାମରେ ସୌବୀରୀ, ହରିଣାସ୍ୟା ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମା ଅଛି, ଯାହା କାଳ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଅନୁପ୍ରାଣିତ। ଶାର୍ଙ୍ଗୀ, ପାବନୀ, ଦୃଷ୍ଟାକା ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ମଧ୍ୟମଗ୍ରାମ ମୋଡ୍ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏବେ ସଡ୍ଜଗ୍ରାମ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା, ରଜନୀ, ଉତ୍ତରାୟତା, ଶୁଦ୍ଧ ସଡ୍ଜା ଏବଂ ସପ୍ତମ ଏହି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଗାନ୍ଧାର ଗ୍ରାମ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅଛି: ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମିକ, ଵାଜପେୟିକ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଆଶ୍ୱମେଧିକ, ରାଜସୂୟ, ଚକ୍ରସୁବର୍ଣ୍ଣକ, ଗୋସବ, ମହାବୃଷ୍ଟିକ, ବ୍ରହ୍ମଦାନ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ନାଗପକ୍ଷାଶ୍ରୟ, ଗୋତର, ହୟକ୍ରାନ୍ତ, ମୃଗକ୍ରାନ୍ତ, ଭବ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତ, ସୂର୍ୟକ୍ରାନ୍ତ, ବରେଣ୍ୟ, ମଦୋନ୍ମତ କୋକିଳଙ୍କ ଗୀତ, ସାବିତ୍ର, ଅର୍ଧ-ସାବିତ୍ର, ମଦ୍ରମା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସୁତନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ବୈଷ୍ଣୁବର, ସାଗର, ବିଜୟ, ହଂସ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱର, ମଧାତ୍ରୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ସହିତ ଗୀତ, ଅଲମ୍ବୁଷାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଭୀମସେନଙ୍କ କଥା, ନାଗଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କରୋପନୀତ, ଭିନତା, ଶ୍ରୀରାଖ୍ୟ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏହି ମଧ୍ୟମଗ୍ରାମରେ ବିଶଟି ଏବଂ ସଡ୍ଜଗ୍ରାମରେ ଚଉଦଟି ମୋଡ୍ ଅଛି। ଗନ୍ଧାର ଗ୍ରାମ ଗାଁରେ ପନ୍ଦରଟି ମୋଡ୍ ଅଛି; ଗନ୍ଧାରୀ ଏବଂ ସୌବୀରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ। ଉତ୍ତର ସ୍ୱରର ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା; ଏହି ସ୍ୱର ହରି ଭୂମିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହରିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ମୋଡ୍ ହରିଙ୍କ ମୁଖର, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଦେବତା। ମାରୁତମାନେ ଏହି ସ୍ୱରକୁ ଶବ୍ଦ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଯୁଗରେ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ, ମାରୁତ ଦେବତା। ମନୁ ଭୂମିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମଧ୍ୟମା ମୋଡ୍ ଶୁଦ୍ଧ, ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମା ସ୍ୱର, ଦେବତା ଗନ୍ଧର୍ବ। ଏହା ମୃଗ ସହିତ ଚଳିଥାଏ, ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଥ ଦେଖନ୍ତି; ଏହି ଦେବତା ମୃଗେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ମୋଡ୍ ମାର୍ଗୀ। ଏହା ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ପୌରବ, ରବସ ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ଏହି ମୋଡ୍ ଏକତା, ଏବଂ ରାତି ଧୂଳି ସହିତ। ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା ତାଲର ଛଅଟି ଦେବତା; ଏହି ପ୍ରଥମ ଉତ୍ତରତାଲ ବିସ୍ତୃତ, ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା ଏଠି, ଦେବତା ଧ୍ରୁବ। ଏହି ଉତ୍ତରତାଲ ଅପାନ ଓ ଧୈବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟାର ଦେବତା। ଶୁଦ୍ଧ ସଡ୍ଜ ସ୍ୱରକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ମହାଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ସଡ୍ଜ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୋଡ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ମୋଡ୍ ଯକ୍ଷମାନେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଯକ୍ଷିକ ମୋଡ୍। ନାଗମାନେ ବିଷ ଦୃଷ୍ଟି; ଗୀତ ଏହି ମୋଡ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ମୋଡ୍ ଉଠାଇନେ, ଦେବତା ନାଗମାନେ, ଏହି ମୋଡ୍ ନାଗମାନେ ପ୍ରିୟ, ଦେବତା ବରୁଣ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ମୋଡ୍ ସହିତ ତୁଳନା କରି ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୋଡ୍, ଦେବତା ପକ୍ଷୀରାଜ। ଗାନ୍ଧାରୀ ଗୀତ ଧ୍ୱନିରେ ଭୂମିକୁ ଅର୍ଥ ଦେଉଛି; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦେବତା ଗନ୍ଧର୍ବ। ଗାନ୍ଧାର ପରେ ଏହି ମୋଡ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଉତ୍ତର ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦେବତା ବସୁ। ଏହି ମହାତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ; ଏହି ସଡ୍ଜ ମୋଡ୍ ଅଗ୍ନି ଦେବତା ସହିତ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ, ଏହି ମୋଡ୍ ଦୀର୍ଘ ଷଷ୍ଠ; ଏଠି ଗୁଣ ଶାନ୍ତ, ପଞ୍ଚମ ଧୈବତ। ଏଭଳି, ସୂତ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ତାଲ, ଗୀତ ଓ ସ୍ୱରର ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ରେବତୀ ଓ ବଳଦେବଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ସହିତ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।