ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନ’ଜଣା—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନହୁଷ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାଁଶୁ, ନାଭାଗ, ଅରିଷ୍ଟ, କରୂଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର—ଏହିମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମନୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ନାହିଁ । ପରେ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ପ୍ରଜାପତି ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେଠାରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ହିସ୍ସାରେ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞରୁ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦେବୀୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ଇଳା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହିପରି ପାଉଁଥିବା ପୁରାଣ କଥା । ତା’ପରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମନୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁସରିବି।” ଇଳା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଧର୍ମାନୁସାରେ ଯାହା କହିବାଉଚିତ୍, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି: ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ହିସ୍ସାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପୁତ୍ରକାମ ପ୍ରଜାପତି!” ସେଉଁଠି ଇଳା କହିଲେ, “ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି; ଆମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି ଦେବୀ ପୁନି ମିତ୍ର ବରୁଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସେଉଁଠି ଇଳା ହାତ ଜୋଡି ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ହିସ୍ସାରୁ ଜନ୍ମିଛି, କ’ଣ କରିବି?” ମନୁ ମୋତେ “ମୋତେ ଅନୁସର” ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଏହି ଭଳି କଥା କହିଲେ ପରେ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଁଜଣ ଇଳାଙ୍କୁ ନିଜ ରକ୍ଷାଧୀନ କଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମ ନମ୍ରତା, ନିୟମ ଓ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଆମର କନ୍ୟା ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲଭିବ ।” ଏହି ଭଳି ଦୟା ଓ ଧର୍ମର ଫଳରେ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଇଳାଙ୍କୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମ ମିଳିଲା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ମନୁବଂଶର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବା ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଲଭିଲେ । ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ଦେବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପିତାଁକୁ ଫେରିଲେ । ପରେ ବୁଧଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା, ବୁଧଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ସେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ବୁଧ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ—ପୁରୁରବା, ଯିଏ ଆଇଳ ବଂଶର ମହାନ ରାଜା ହେଲେ । ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ବୁଧ ଙ୍କ ଠାରୁ ପୁରୁରବା ଜନ୍ମିଲେ, ତା’ପରେ ଦେବୀ ପୁନି ନିଜ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତିନି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ହେଲେ—ଉତ୍କଳ, ଗୟା ଓ ବିନତାଶ୍ୱ । ଉତ୍କଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍କଳ ଥିଲା, ବିନତାଶ୍ୱଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥିଲା, ଓ ଗୟା ମହାର୍ଷି ଗୟା ନଗରର ରାଜା ହେଲେ । ଏପରି ଭାବେ ମନୁଙ୍କ ବଂଶ ସ୍ଥିର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଲେ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦଶ ପୁଅ ଲଭିଲେ; କିନ୍ତୁ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ, ସେ ତାହାର ଅଂଶ ଲଭିଲେ ନାହିଁ । ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ନାମକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଗରୀ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ଏହି ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ । ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପୁରୁରବାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହିଁ ରୂପ ଥିଲା, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁନି ସ୍ତ୍ରୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କିପରି ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ? ସୂତ କହିଲେ: ଦେବୀ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭଲପାଇ କହିଥିଲେ, “ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷ ଯିବେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଇଯିବେ, ଏବଂ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ପରି ଶୋଭିତ ହେବେ ।” ସେଠାରେ ଭୂତ, ପଶୁ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଇ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରିଥିଲେ । ରାଜା ଉମାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ଭୂତପିଶାଚ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁନି ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁନି ପୁରୁଷ ହେଲେ । ଏବେ ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ବଂଶ ଶ୍ରେଣୀ ଶୁଣ: ପୃଷଧ୍ର ଗୁରୁଙ୍କ ଗାଁଠି ମାରି ତାହାର ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ । ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଇଗଲେ । କରୂଷଙ୍କ ପୁଅ କରୂଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ସହସ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ପ୍ରଶଂସିତ । ନାଭାଗଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଭଲନ୍ଦନ ଥିଲେ । ଭଲନ୍ଦନଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରାଁଶୁ, ତାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ପ୍ରଜାନି, ପ୍ରଜାନିଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ବଳଶାଳୀ ଖନିତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉତ୍ତମ କ୍ଷୁପ, ଯିଏ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । କ୍ଷୁପଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁଅ ପ୍ରତିମା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ବିବିଂଶୁ । ବିବିଂଶୁଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ଖନିନେତ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁଅ କରନ୍ଧମ, ତିନିଏ ତ୍ରେତାୟୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ । କରନ୍ଧମଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆବିକ୍ଷି, ଯିଏ ନିଜ ପିତାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ମରୁତ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସାମ୍ରାଟ୍ୟ ପଦକୁ ସମାନ; ସେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ । ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଓ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଯଜ୍ଞକୁ ନେଇଗଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିଥାନ୍ତି । ସାମ୍ରାଟ୍ ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦଣ୍ଡଧର/ଦମ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୂର ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁଧୃତି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ନର । ତାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ କେବଳଙ୍କ ପୁଅ ବନ୍ଧୁମାନ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦ୍ରୁତ ରାଜା । ବୁଧ, ଭେଗବତଙ୍କ ପୁଅ, ତୃଣବିନ୍ଦୁ, ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କ ପୁଅ; ସେ ତ୍ରେତାୟୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ରାଜା ହେଲେ । ଏହି ଭଳି ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ମହାନ କଥା ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ।