ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଧର୍ମର ରାଜା ତାଙ୍କ ନାୟିକାକୁ ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ; ଏହି ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି ହେବା ସହ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି, ମହାନ୍ୟ ସାବର୍ଣି ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହି ସାବର୍ଣି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆସିବାକୁ ଥିବା ମନୁ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖର ଉପରେ ଉଭା ଚାଲିଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶନୈଶ୍ଚର ଗ୍ରହ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଏହି ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ—ଏହି ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧ। ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ଅପର ଯମୁନା, ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ ହେଲେ; ଯମୁନା, ଯାହା ବିଶ୍ୱକୁ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବଡ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ଏହି ସମୟର ସୃଷ୍ଟିର ମୁଖ୍ୟ ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ କହିବି। ଯେଉଁମାନେ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଏହି ସପ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ପାଠ କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ। ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ: ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନେ ସହିତ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ମହା ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏବେ ମୁଁ ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କ୍ରମ ଏକାଏକି କହିବି; ମୁଁ କହୁଛି, ମୁନିମାନେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିବେ। ମନୁ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିରେ, ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କୁ ନଉଟି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ: ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନହୁଷ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାଁଶୁ, ନାଭାଗ, ଅରିଷ୍ଟ, କରୂଷ, ଏବଂ ପୃଷଧ୍ର—ଏହି ନଉଟି ପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ପୂର୍ବରୁ, ମନୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ଦେଇନଥିଲା। ପରେ, ପୁତ୍ର ଇଚ୍ଛା କରି, ପ୍ରଜାପତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭାଗରେ, ମନୁ ଅଫର୍ ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଦିବ୍ୟ ମାନ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଦିବ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଇଡା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ—ପାରମ୍ପରିକ କଥା ଏହିପରି କହିଥାଏ। ତାପରେ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମନୁ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମ ପଛରେ ଆସିବି, ଭାଗ୍ୟବତୀ।' କିନ୍ତୁ ଇଡା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଧର୍ମମାନେ ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ: ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭାଗରୁ ଜନ୍ମିଛି, ପ୍ରଜାପତି, ତୁମେ ପୁତ୍ର ଚାହୁଛ।' 'ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି; ଆମ ପାଇଁ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଉ ନାହିଁ।' ଏପରି କହି, ଦେବୀ ଆଉଥରେ ସେମାନେ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରି, ହାତ ଜୋଡି, ଦେବୀ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବମାନେ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଗରୁ ଜନ୍ମିଛି, ମୁଁ କଣ କରିବି?' 'ମନୁ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି, "ମୋ ପଛରେ ଆସ।"' ଏପରି ଧର୍ମମୟ କଥା କହି, ସେମାନେ ଇଡାକୁ ନିଜ ରକ୍ଷା ଦେଲେ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ କହିଲେ: 'ତୁମ ନମ୍ରତା ଓ ନିଗ୍ରହରେ, ଧର୍ମ ପ୍ରଜ୍ଞା—' 'ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦି, ଭଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ଭକ୍ତିରେ, ତୁମେ ଆମ ପୁତ୍ରୀ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।' 'ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭାବରେ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନି, ଏବଂ ମନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବ।' ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକ ମହିଳାର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରି, ପୁନଃ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ। ବୁଧଙ୍କ ସହ ମିଳି, ସେ ସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ବୁଧ, ସୋମଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ପୁରୁରବାସ ପୁତ୍ର ଦେଲେ—ଏହି ଆଇଳ ବଂଶର ମହାନ ପୁତ୍ର। ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ବୁଧଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଇ ପୁନଃ ଫେରିଲେ; ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତିନି ପୁତ୍ର ହେଲେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନି। ସେମାନେ ହେଲେ: ଉତ୍କଳ, ଗୟା, ଏବଂ ବିନତାଶ୍ୱ; ଉତ୍କଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉତ୍କଳ, ବିନତାଶ୍ୱଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଗୟା ରାଜା ମୁନି ଗୟାର ନଗରରେ। ମନୁ ଏପରି ନିର୍ମାଣ ହେଲା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜନମାନେ ତିଆରି କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦଶଟି ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ମହିଳା ଥିଲେ, ସେ ଏହି ଅଂଶ ଲାଭ କଲେ ନାହିଁ। ଵସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ଚିହ୍ନିତ ହେଲା—ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନି ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନଗର। ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା, ପୁରୁରବାସକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ମନୁଙ୍କ ବଂଶର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନମାନେ, ଦୁଇ ଚିହ୍ନ ଅନୁସାରେ—ମହିଳା ଓ ପୁରୁଷ ଭାବରେ—ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁନଃ ମହିଳା ହେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କିପରି ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ମହିଳା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ? ସୂତ କହିଲେ: ଦେବୀ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ: 'ମୋ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଆସିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମହିଳା ହେବେ, ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି।' ଏଠାରେ, ଦୂତ, ପଶୁ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରମାନେ ସମେତ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ମହିଳା ହେଇ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହ ଖେଳିଲେ। ରାଜା ଉମାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶିକାର ପାଇଁ ଗଲେ, ଦୂତ, ଜୀବ, ରୁଦ୍ରମାନେ ସହ ମହିଳା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁନଃ ମହିଳା ରୂପ ଲାଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ସେ ପୁନଃ ପୁରୁଷ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କଥା କହୁଛି। ପୃଷଧ୍ର, ଗୁରୁଙ୍କ ଗାଁ ମାରି, ତାହାର ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ। ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଶାପରେ, ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଲେ। କରୂଷଙ୍କ ପୁତ୍ର କାରୂଷ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର। ସେ ଏକ ହଜାର କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରସାର କଲେ। ନାଭାଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଲନ୍ଦନ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଥିଲେ। ଭଲନ୍ଦନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରାଁଶୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ପ୍ରାଁଶୁଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ପ୍ରଜାନି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରଜାନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଖନିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କ୍ଷୁପ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।