ସଞ୍ଜ୍ଞା ମନରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ନେଇ ନିଜ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ରହିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ପୃଥିବୀଜ ମହିଳା ଥିଲେ । ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସଞ୍ଜ୍ଞା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ଏଠାରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ସ୍ଥାନରେ ରୁହ, ଏହି ଘରରେ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଦେଖିବା। ଏହି କଥା କେବେ ବି ମୋ ପତିଙ୍କୁ କୁହିବା ନାହିଁ।” ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ ସେ ପୃଥିବୀଜ ମହିଳା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ଆକାଶକୁ ଧରିଲେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରିବି, ଦେବୀ, ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।” ଏପରି ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଲଜ୍ଜାଭିନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପିତା ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କୁ ଫେରିଯାଅ, ତୁମେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ପିତାଙ୍କ ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଓ ପୁନଃପୁନି ଉପଦେଶ ପାଇ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ। ପୁନି ପୁନି ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ କହାଯିବାରୁ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ରୂପ ଲୁଚାଇ ଏକ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଗଲେ ଓ ଘାସ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠାରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କ ସଦୃଶ ଥିଲେ—ଏଠି ଜଣେ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା, ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ଅନ୍ୟଜଣ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତକର୍ମା। ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା ହେଉଛନ୍ତି ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମକ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ମନୁ, ଶ୍ରୁତକର୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଗ୍ରହ ଶନି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଶନେଶ୍ଚର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି, ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମକ ମନୁ ହେଲେ; ଏବଂ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ଏହି ପୃଥିବୀଜ ରୂପରେ, ତାଙ୍କ ନୂତନ ପୁଅ ପ୍ରତି ବେଶି ସ୍ନେହ ଦେଖେଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁତ୍ରମାନେ ଠାରୁ ଏହି ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖେଇଲେ; ମନୁ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହା ମନେ ନେଲେ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତେପମା ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ତାଡ଼ି ଯାଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ରୋଷ, ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପାଦ ଦେଇ ଧମକ ଦେଲେ। ତେଣୁ କ୍ରୋଧରେ ସାବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କ ମାଆ, ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ଧମକ ଦେଲୁ ତେଣୁ ତୁମ ପାଦ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଝଡ଼ିଯିବ—ଏହିଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହି ଶାପରେ ଯମ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତି ପାଇଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁ ସହିତ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଭୟ ଓ ତର୍କରେ ଅନେକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେ ବିନୟ କଲେ, “ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ମୋ ମାଆ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶାପିତ; ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଏହି ବିପଦରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।” ଏପରି କହିବାରୁ, ବିବସ୍ବତ୍ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ପଛରେ ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ଅଛି। କିପରି ତୁମ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା, ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ; ମାଆଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା କରିବା ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ। କୀଟମାନେ ତୁମ ମାଂସ ଖାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବେ; ତା’ପରେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ପୁନି ତୁମ ପାଦ ଓ ସୁଖ ଲଭିବା। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମାଆଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେବ; ଶାପ ଦୂର ହେବା ପରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହେବା।” ଏହିପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ତୁମ ପୁଅମାନେ ସମାନ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ କିଏଁକି ଏକ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଉଛ?” ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଟାଳିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ବତ୍ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଶାପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ବିବସ୍ବତ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଉପରେ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସତ୍ୟ କଥା ସମସ୍ତ କୁହିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିବସ୍ବତ୍ କ୍ରୋଧରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କଠାରେ ଗଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଥାନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ବିବସ୍ବତ୍ କ୍ରୋଧରେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ: “ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥି ନୁହେଁ। ଏହି ତେଜ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହି ହରିତ ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି; ଆଜି ତୁମେ ତୁମର ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ସେ ଯୁବତୀ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଛନ୍ତି, ଗୋପାଳକ ରକ୍ଷକ, ଯଦି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଶୁଭ ହେଉ। ଶେଷରେ, ପ୍ରାକୃତିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବ; ବିବସ୍ବତ୍ଙ୍କ ରୂପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଉପରେ, ତଳେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ଦିନପତି ଦେବତା ନିଜ ରୂପ ଦେଖି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତେଣୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏକ ଚକ୍ର ବନାଇବା ଚିନ୍ତା କଲେ। ପରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ନୂତନ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହିପରି ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବତ୍ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଯନ୍ତ୍ର ରଖି, ତାଙ୍କ ତେଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ସେଇ ତେଜ ଅଲଗା ହୋଇ ଅଲଗା ଜଗମଗ କଲା। ଏହା ପରେ, ବିବସ୍ବତ୍ ନିଜ ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଘର୍ଭିଣୀ ଘୋଡ଼ି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଭାବି ଏହି ମିଳନକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଏବଂ ବିବସ୍ବତ୍ଙ୍କ ତୃଣ ଶୁକ୍ରକୁ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏହିଠାରୁ ଦୁଇ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ; ସେମାନେ ନସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମନୋହର ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସଞ୍ଜ୍ଞା ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଅଚେତନ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଯମ ଶାପରେ ମନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ।