ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ବଛୁରା ବନ୍ଦାଇ, ଭୂମି ଉପରେ ଥିବା ବିଜଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଧ ଭାବରେ ନେଇଥିଲେ। ପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଭୂମିକୁ ପୁଣି ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛୁରା ବନ୍ଦାଇ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦୁଧ ବିଲେଇବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନୁ ମନୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନିଜେ ବଛୁରା ହୋଇ, ଚାଷ ଉପଜାକୁ ଭୂମିରୁ ଦୁଧ ଭାବରେ ନେଇଥିଲେ। ଉତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବଭୁଜ ଦେବତା, ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କୁ ବଛୁରା କରି, ଅନୁତ୍ତମଙ୍କୁ ଦୁଧ ବିଲେଇବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଉପଜ ଭୂମିରୁ ଦୁଧ ଭାବରେ ନେଇଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବଳବନ୍ଧୁ ତାମସଙ୍କୁ ବଛୁରା କରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ। ଚାରିଷ୍ଣବ ଦେବଙ୍କ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଏକ ଶକ୍ତି ଚାରିଷ୍ଣବଙ୍କୁ ବଛୁରା କରି ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରାଚୀନ ଶକ୍ତି ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କୁ ବଛୁରା କରି ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେଲାପରେ ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ଆସିଲେ, ବୈନ୍ୟ ଏହି ଭୂମିକୁ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ଏପରି, ପୂର୍ବ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ, ମାନବମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୂମିରୁ ଦୁଧ ନେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ପୃଥୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପୃଥୁଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ—ଅନ୍ତର୍ଧାନ ଓ ପାଳିନ। ଅନ୍ତର୍ଧାନଙ୍କୁ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଓ ହବିର୍ଧାନ ନାମକ ସନ୍ତାନ ହେଲେ। ହବିର୍ଧାନ ଓ ତାଙ୍କ ଜନନୀ ଧିଷଣାଙ୍କୁ ଛଅଜଣ ପୁଅ ହେଲେ—ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍, ଶୁକ୍ର, ଗୟା, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜ ଓ ଅଜିନ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମହାପତି, ଭୂମିରେ ବିଶ୍ରୁତ ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ସେଁଠି ତାଙ୍କ କୁଶା ଦରି ତାଳି ଦିଗକୁ ଥିଲା, ଏହିଠାରୁ ସେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ସେ, ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଯିଏ ମହାନ୍ଧକାର ପାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ପୁଅ ହେଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଚେତସ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଚେତସମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଅଧିକାରୀ, ଧର୍ମପଥରେ ଏକତାବଦ୍ଧ ଏବଂ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଭୂମିରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଅବାଧ ଭାବରେ ବଢ଼ିଗଲା, ଫଳସ୍ୱରୂପ ଜୀବମାନେ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ। ଏହି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନୁ ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, କାରଣ ଗଛମାନେ ଆକାଶକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଦେଇଥିଲେ। ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚଳିତ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ। ବାୟୁ ଗଛମାନେ ଉଖାଡ଼ି ଶୁଖି ଦେଲା, ଅଗ୍ନି ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କଲା, ଏଭଳି ଗଛମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଲେ। ଗଛମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ପରେ କେବଳ କିଛି ଶାଖା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, ଏବେ ସୋମ ରାଜା ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି କହିଲେ—"ପୃଥିବୀ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ଫଳ ହେବ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ। ଗଛ ମାନେ ପୁଣି ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଏହି ତରୁମଧ୍ୟରେ ଏକ କନ୍ୟା ଅଛି, ଯିଏ ନିର୍ମଳ ରୂପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ। ମୁଁ ତାକୁ ଗାଈର ଦୁଧରେ ପାଳିଛି, ତାହାର ନାମ ମାରିଷା; ଏହି କନ୍ୟା ତରୁଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେ, ସୋମଙ୍କ ପାଳନାଧୀନ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମ ଶକ୍ତିର ଅର୍ଧ ଓ ମୋର ଅର୍ଧ ଶକ୍ତିରୁ ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାନୁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ। ସେ, ତୁମ ତପୋଜ୍ଵଳ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନି ସମ ହୋଇ, ଏହି ଜଳିଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ାଇବେ।" ସୋମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଚେତସମାନେ ତରୁମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି, ମାରିଷାଙ୍କୁ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିରେ ମାରିଷାରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ହେଲା, ଏବଂ ଦଶଜଣ ପ୍ରଚେତସ ଓ ମାରିଷାଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦକ୍ଷ, ମହାତ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୋମଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପ୍ରଥମେ ସେ ମନସିକ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ପରେ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା। ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ପରେ ସେ ନାରୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଦଶଜଣ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତେଇଜଣ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ (କାଳ ନିୟମ ପାଇଁ) ଦେଇଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ଚାରିଜଣ କନ୍ୟା ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ ବାହୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଦୁଇଜଣ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ। ଏଠି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଓ ଷଷ୍ଠ ମନୁ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳ ଓ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ (ସପ୍ତମ ପ୍ରଜାପତି) ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଛି। ସେମାନଠାରୁ ଦେବତା, ପକ୍ଷୀ, ଗୋମାନ୍ୟ, ସର୍ପ, ଦାନବ, ଦିତିପୁତ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେହି ସମୟଠାରୁ ଏହି ଭୂମିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା। ଦେବ, ଅସୁର, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଓ ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିଛି; କିନ୍ତୁ, ସେ କିପରି ପୁନି ପ୍ରଚେତସ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆମର ସନ୍ଦେହ, ହେ ସୂତ, ଏହା ଖୋଲାସା କର। ସେ କିପରି ସୋମଙ୍କ ନାତି ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ହେଲେ? ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣୀ, ଋଷି ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟରେ କଦାପି ମୁହଁଘୁଞ୍ଚି ଯାନ୍ତି ନାହିଁ।