ଶାମ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ଉତ୍ସୁକ ଶିଷ୍ୟ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରବୀଣ ବକ୍ତା, ତୁମେ କହ, ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଲ୍ପ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ । ତେବେ କ’ଣ ଦାନ କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅମର କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ?” ବୃହସ୍ପତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପିତୃତର୍ପଣ ଉପକରଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ । ଯଦି ତିଳ, ଚାଉଳ, ବାର୍ଲି, କଳା ଉଡଦ, ପାଣି, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ପିତୃମାନେ ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ମାଛ ଦିଆଯାଏ ଲେ, ଦୁଇ ମାସ; ମୃଗମାଂସ ଦେଲେ ତିନି ମାସ; ଶଶକ ଦେଲେ ଚାରି ମାସ; ପକ୍ଷୀ ଦେଲେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି । ବନଶୁକର ମାଂସରେ ଛଅ ମାସ, ଛାଗ ଦେଲେ ସାତ ମାସ, ଟିଟିରା ପକ୍ଷୀ ଦେଲେ ଆଠ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ରୁରୁ ମୃଗ ଦେଲେ ନଅ ମାସ, ବନଗାଈ ମାଂସ ଦେଲେ ଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି । କଛୁଆ ମାଂସ ଦେଲେ ଏଗାର ମାସ, ଏବଂ ଗାଈର ମାଂସ ଦେଲେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି, ଗାଈର ଦୁଧରେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଦେଇ, କିମ୍ବା ବଧ୍ରୀଣସ ମାଂସ ଦେଲେ, ପିତୃମାନେ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଅନନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ, ଅତି ବିଶେଷ ଭାବରେ ପିତୃପକ୍ଷରେ ଖଡ଼ମାଛ, କଳା ଛାଗ ଓ ଗୋହଣୀ ଦେଲେ, ସେହି ଦାନ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଫଳ ଦିଏ । ଏହି ବିଷୟରେ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପିତୃଗୀତି ଗାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ । ଆମ ବଂଶରେ ଏମିତି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଉ, ଯିଏ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ ମଧୁ ଓ ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଚାଉଳ ବା ହାଥୀ ଛାୟାରେ ଭୋଜନ ଦାନ କରିଥାଏ । ଛାଗ ବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ ଦେଇ, ବର୍ଷା ଋତୁ କିମ୍ବା ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ବହୁ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଯଦି ଗୟାକୁ ଯାଏ, ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗନା ସହ ବିବାହ କରେ, କିମ୍ବା ନୀଳଗାଈ ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ତେବେ ବଂଶ ଉନ୍ନତି ହୁଏ । ଶାମ୍ୟୁ ପଛରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପିତୃମାନେ ଗୟା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଫଳ କ’ଣ? ଏହା ସହିତ ପିତୃମାନେ କେଉଁ ମେରିଟ୍ ପାଆନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ ।” ବୃହସ୍ପତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଗୟାରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଜପ, ହୋମ ଓ ତପସ୍ୟା ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ଅବିନାଶୀ; ଏହିଥିରେ ପିତୃମାନେ ଦିର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଭିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ଏହାକୁ ଅବିନାଶୀ ମନାଯାଏ । ଗୌରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେ ୨୧ ପୁରୁଷ ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଏବଂ ଛଅ ମାମାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରେ । ବୃଷ ଛାଡ଼ିବାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଯିଏ ବୃଷ ଛାଡ଼େ, ସେ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ବୃଷକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଥିବା ପାଣି ଯେଉଁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ପାଆନ୍ତି । ବୃଷର ପୁଛ ବା ଅନ୍ୟ ଅଂଗ ଯେଉଁ ପାଣିକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଅବିନାଶୀ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ବୃଷ ଶିଙ୍ଗ ବା ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜମି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଦାନରେ ପିତୃମାନେ ଅବିନାଶୀ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି । ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, ହଜାର ଦଣ୍ଡର ଏକ ତାଳାବ ଦେଲେ ଯେପରି ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ବୃଷ ଛାଡ଼ିବାର ଫଳ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ । ଯିଏ ତିଳକୁ ଗୁଁଡ଼ ବା ମଧୁ ସହ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦେଉଛି, ସେ ଦାନ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ । ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, “ଦାନ କରିବା ବେଳେ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବତା ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଶେଷେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ବ୍ୟାକରଣରେ ରତ, ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ତିନି ନାଚିକେତ ଅଗ୍ନି, ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି, ତ୍ରିସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦଙ୍କ ଷଡଂଗ ଜାଣନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଜନିତ ପୁତ୍ର, ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଓ ସାମବେଦ ଗାୟକ, ତୀର୍ଥରେ ନିୟମିତ ବ୍ରତୀ, ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ରବଣ କରିଥିବା, ସଦା ବ୍ରତୀ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ । ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ, ଶାନ୍ତିରେ ରତ, ଦଶ ପ୍ରକାର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ । ଏମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅବିନାଶୀ ହୁଏ; ସେମାନେ ତର୍ପଣ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି । ଯୋଗ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂଜାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ ମାନ୍ୟ କଲେ, ଶୁଭରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ । ଏବେ ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଶୁଣ । ଜୁଆରି, ମଦ୍ୟପ, କ୍ଷୟରୋଗୀ, ଗୋପାଳକ, ଅପବିତ୍ର ଦେହୀ, ଗ୍ରାମ ଦୂତ, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଗାୟକ, ବଣିକ୍—ଏମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ । ଘର ଜଳାଇବାଳା, ବିଷ ଦେଇବାଳା, ଏକ ପାତ୍ରରୁ ଖାଇବାଳା, ସୋମବିକ୍ରେତା, ସାଗର ଯାତ୍ରୀ, ଚର୍ମ ବ୍ୟବସାୟୀ, ତେଲ ବ୍ୟବସାୟୀ, ନକଲି ବସ୍ତୁ ବନାଇବାଳା ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ । ବାପାଙ୍କୁ ନିର୍ବାହ କରିବାଳା, ଅଶୁଚି ଗୃହଣୀର ସ୍ୱାମୀ, ଶାପିତ, ଚୋର, ଚାତୁର୍ୟ ଜୀବୀ, ପ୍ରବନ୍ଧକ, ବିନୋଦ ଦିନରେ ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାଳା, ବନ୍ଧୁ ଦ୍ରୋହୀ, ବୃତ୍ତି ଭିକ୍ଷୁକ, ନାସ୍ତିକ, ଅବେଦଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ । ପାଗଳ, ନପୁଂସକ, ନିନ୍ଦକ, ଗର୍ଭ ହନ୍ତା, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଗମନକାରୀ, ଚିକିତ୍ସକ, ଦୂତ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ଗମନକାରୀ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ । ବେଦ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ବିକ୍ରେତା, ନାସ୍ତିକ, କୃତଘ୍ନ, ନିନ୍ଦକକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।