ଏକ ଦିନ ବିପ୍ରମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବ ଏକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମ ଓ ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଦେଲେ । ସେ କହିଲେ, ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁଚିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲାଇନ୍ରେ କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ଦଳରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ସେ ଏକ ଶତ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ଦେବାର ଲାଇନ୍ ଉପରେ ଯେଉଁ ଚାଲାଚି ହେଉଛି, ସେ ନିଜେ ନିମିତ୍ତ କିମ୍ବା ଅନିମିତ୍ତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି କ୍ରମ ଉପରେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞ ଦାନର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ପରବ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ଇତିହାସ ଓ ପଞ୍ଚମ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ । ତାଙ୍କ ପରେ ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କ ପରେ ଦୁଇ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କ ପରେ ଏକ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କ ପରେ ତର୍କ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏହି କ୍ରମରେ ଅନ୍ୟମାନେ । ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଷଡଂଗ ଜ୍ଞାନୀ, ନିୟମିତ, ଯୋଗୀ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କୁଶଳ, ଏବଂ ଗ୍ରହସ୍ଥ ବିହାରୀ ମଣିଷମାନେ ଏହି ଲାଇନ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି । ଏହି ପାଞ୍ଚଜନ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ଏହି ଅଠାର ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଭାବରେ ଗଣାଯିବେ । ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ଚରଣ କରନ୍ତି, ତିନି ନଚିକେତା ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନୀ, ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ପାଠ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଏବଂ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଲାଇନ୍ର ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ଭାବରେ ଘୋଷିତ । ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଯାଇ ଏକ ମାସ ଅନ୍ତରେ ନାରୀ ସହ ଯୌନ କ୍ରିୟା କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ପିତୃଗଣ ସେମେନ୍ରେ ରହିଥାନ୍ତି । ଏହି ପାପ ନିଶ୍ଚିତ । ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅତିଥି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଧ୍ୟାନୀ, ଦୟାଳୁ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତପସ୍ୱୀ କିମ୍ବା ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ଖାଇପାରିବେ; ଅରଣ୍ୟବାସୀ କିମ୍ବା ତପସ୍ୱୀ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଖୁସି ହେବେ । ଗୃହସ୍ଥ ଖାଇଲେ ଵିଶ୍ୱେଦେବ ପୂଜିତ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜିତ । ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ପଞ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରମ ବାହାର ଅପସନ୍ଦିତ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ନୁହେଁ । ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ; ଚାରି ଆଶ୍ରମ ବାହାର ମଣିଷଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଉ ନାହିଁ । ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମ ବାହାର ଅନ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଅନିୟମିତ କିମ୍ବା ଅପସନ୍ଦିତ ସନ୍ୟାସୀ ଲାଇନ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ଅପରାଧରେ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା କରିଥିବା, ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଫଟି ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିବା, କ୍ରୂର, ଅପଚାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ଯାହା କି ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦେଉ ନାହିଁ । ଦେବ ଓ ପିତୃଯ଼ ଅର୍ପଣରେ ଗାୟକ, ନୃତ୍ୟକାର, ଅଭିନେତା, ବେଦ ବାହାର ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଦେବ କଥା ପାଠ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଉ ନାହିଁ । ଦ୍ୱିଜ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରୁ ବଞ୍ଚିତ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଜାତି ଗୁଣ ହରାଇ ଦିଅନ୍ତି; ଶୁଦ୍ର ସହ ଖାଇଥିବା ମଣିଷମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଲାଇନ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ହତ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦମନ, କୃଷି, ବ୍ୟପାର, ଗୋପାଳନ, ଅବ୍ରାହ୍ମଣର ସେବା କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପତିତ ଦ୍ୱିଜ । ଅସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଚାଳାକ, ଧୋକାବାଜ, ଅପରାଧ ଜଡିତ, ଏହିମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ । ବେଦ ପାଠ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୂଢତା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ଚାହୁଁଥିବା, ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରୁ ବଞ୍ଚିତ । ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରିବା ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଏହା କରନ୍ତି ସେମାନେ ପାପ କରନ୍ତି । ବେଦ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ମଣିଷ ତାହାର ଫଳ ହରାଇ ଦିଅନ୍ତି, ଦାନକାରୀ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ହରାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଅଧ୍ୟାପନ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ଦୁଇ ଜଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ର ବ୍ୟାପାର କରନ୍ତି । ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଇଁଜଣ ନିନ୍ଦିତ; ଏହା ବୈଶ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ପାପ । ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି, ବେଦ ଉପରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଇଥିବା ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ । ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସମୀପ ଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କିମ୍ବା ନିର୍ବିଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଅସ୍ତିକ ନୁହେଁ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ । ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧି ଦେବ ଓ ଅତିଥି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ; ପତିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ । ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ରାତିରେ ବାହାରିଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି, ଧନ ଓ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଵର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ବିରୋଧରେ କାମ କରନ୍ତି, ଚୋର, ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା, ଏହିମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଲାଇନ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁକା ଭଳି ଖାଉଥିବା, ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ହାତରୁ ଖାଉଥିବା, କିମ୍ବା ଡାହାଣ ହାତରୁ ଖାଉଥିବା, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପିତୃଗଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଜନାନୀ, ଶୁଦ୍ର, କିମ୍ବା ଅନୁପନିତିକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅତି ତ୍ୱରା କିମ୍ବା ମୂଢତାରେ ଦେଇଥିଲେ ଏହା ପିତୃଗଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ । ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦହି ଓ ଘୀ ଛାଡ଼ି; ଏହା ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଅକୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ନହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଅତି ଉତ୍ତମ; ଫୁଲ, ମୂଳ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ।